ସଂକଳ୍ପ: ବୈଦିକ ସାଧନାର ଆଦ୍ୟ-ସୂତ୍ର ଓ ତାହାର ଭିତର-ଶକ୍ତି
ସଂକଳ୍ପ - ବୈଦିକ ସମସ୍ତ ସାଧନା, ପୂଜା, ବ୍ରତ, ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଥମ ଆଚରଣ। ସରଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ-ଘୋଷଣା ନୁହେଁ। ସମୟ-ସ୍ଥାନ-ସ୍ୱୟଂ-ଭାବନା-କୁ ଯୋଡ଼ି ଗଠିତ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଘୋଷଣା। ଶକ୍ତି କିପରି କାମ କରେ ଓ ବ୍ୟବହାର କିପରି କରିବାର।
ସମୀକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି Vidhata Editorial Desk · ଅଦ୍ୟତନ ହୋଇଛି
ଏହି ପ୍ରବନ୍ଧରେ
ସଂକଳ୍ପ-ବ୍ୟାକରଣ
ସଂସ୍କୃତରେ ସଂକଳ୍ପ = ସମ୍ + କଳ୍ପ। ସମ୍ ଅର୍ଥ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ-ସମେତ; କଳ୍ପ ଅର୍ଥ ସଂକଳ୍ପ-ଶକ୍ତି, ସୃଷ୍ଟି-ଭାବନା। ଅର୍ଥାତ କେବଳ ସ୍ୱ-ଇଚ୍ଛା ନୁହେଁ - ଚାରିଆଡ଼ର ଶକ୍ତି ସହ ସ୍ୱ-ଇଚ୍ଛାକୁ ଯୋଡ଼ି ତିଆରି ସିଦ୍ଧ-ଘୋଷଣା।
ଶାସ୍ତ୍ର କୁହେ ସତ୍ୟ-ସଂକଳ୍ପ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ସ୍ତରରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ତିଆରି କରେ। ଭାଗବତ ୭.୨.୧୦-୧୨ ଏବଂ ବହୁ ଶ୍ରୁତି-ଗ୍ରନ୍ଥରେ ସଂକଳ୍ପ-ଶକ୍ତିର ବର୍ଣ୍ଣନା। ବୈଦିକ ଯଜ୍ଞର ଆରମ୍ଭ "ଅଦ୍ୟ" - ଅଦ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦ୍ୱିତୀୟ ପରାର୍ଦ୍ଧେ... ଏହି ଲମ୍ବା ସମୟ-ବର୍ଣ୍ଣନା ଯଜମାନଙ୍କୁ ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟି-ଚକ୍ର ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କରେ।
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂକଳ୍ପ-ସଂଯୋଜନା
ଶାସ୍ତ୍ର-ସମ୍ମତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂକଳ୍ପରେ ୬ କଥା ଆସେ -
ସମୟ - ସୃଷ୍ଟି-ଆରମ୍ଭରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। କଳ୍ପ, ମନ୍ୱନ୍ତର, ଯୁଗ, ବର୍ଷ, ଅୟନ, ଋତୁ, ମାସ, ପକ୍ଷ, ତିଥି, ବାର, ନକ୍ଷତ୍ର, ଯୋଗ, କରଣ।
ସ୍ଥାନ - ଭୂମଣ୍ଡଳ, ଦେଶ, ରାଜ୍ୟ, ଗ୍ରାମ ବା ନଗର, ଗୃହ-ଠିକଣା।
ସ୍ୱ-ପରିଚୟ - ଗୋତ୍ର, ବଂଶ, ନାମ, ବେଳ-ଆଖ୍ୟା।
ସଂକଳ୍ପ-ବିଷୟ - କେଉଁ ସେବା ବା ବ୍ରତ କରୁଛନ୍ତି।
ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ - କାହିଁକି। ଶରୀର-ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ସମ୍ପତ୍ତି, ସନ୍ତାନ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ-ସିଦ୍ଧି।
ଅର୍ପଣ - କେଉଁ ଦେବ ବା ଶକ୍ତିଙ୍କୁ।
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂକଳ୍ପ ୨-୩ ମିନିଟର କଥା। ଯଜ୍ଞ-ପୂଜା ସମୟରେ ପୁରୋହିତ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂକଳ୍ପ ପଢ଼ନ୍ତି।
ଦୈନନ୍ଦିନ ସରଳ ସଂକଳ୍ପ
ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଏତେ ବିସ୍ତୃତ ସଂକଳ୍ପ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଶାସ୍ତ୍ର ସରଳ-ସଂକଳ୍ପ ବି ସ୍ୱୀକୃତ କରେ।
ସରଳ ଗଠନ - "ଆଜି (ଦିନ), (ସ୍ଥାନ)ରେ ବାସ କରୁଥିବା (ନାମ), (ଦେବ) ଆଗରେ ସଂକଳ୍ପ କରୁଛି - (ଆଜିର ବିଶିଷ୍ଟ ସଂକଳ୍ପ)।"
ଉଦାହରଣ - "ଆଜି ଶୁକ୍ରବାର, କଟକରେ ବାସ କରୁଥିବା ରମେଶ, ମା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଆଗରେ ସଂକଳ୍ପ କରୁଛି - ଆଜି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିନ ସତ୍ୟ ଶବ୍ଦ କୁହିବି, ମିଥ୍ୟା କୁହିବି ନାହିଁ।"
ସଂକଳ୍ପ ସମୟ
ଶାସ୍ତ୍ର-ସମ୍ମତ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସମୟ ବ୍ରହ୍ମ-ମୁହୂର୍ତ୍ତ - ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବର ୯୬ ମିନିଟ। ସେହି ସମୟରେ ଆକାଶ-ତତ୍ତ୍ୱ ସ୍ପଷ୍ଟ, ମନ ଶୁଦ୍ଧ। ସଂକଳ୍ପ ଗଭୀର ଭିତରକୁ ଯାଏ।
ଯଦି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ - ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟ ବି ଭଲ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଠିବାର ସମୟରେ ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କୁହିଲେ ସେହି ସଂକଳ୍ପ ସମଗ୍ର ଦିନ ସହ ଯୋଡ଼ି ହୁଏ।
ବ୍ରତ-ସମୟ - ଯେଉଁଠି ବ୍ରତ କରୁଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସଂକଳ୍ପ ବ୍ରତର ପ୍ରଥମ ଆଚରଣ। ସଂକଳ୍ପ ବିନା ବ୍ରତ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ।
ବ୍ୟବହାରିକ କ୍ରମ
ସୁବାହ ସ୍ନାନ ପର, ପୂଜା-ସ୍ଥାନ ବା ଶାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବସନ୍ତୁ। ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ମୁଖ। ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ। ୩ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ। ତା’ପରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ୱରରେ ସଂକଳ୍ପ ବ୍ୟକ୍ତ କରନ୍ତୁ। କିଛି ଲୋକ ସୋର-ସୋରରେ କୁହନ୍ତି, କିଛି ମନ-ଭିତରେ। ଦୁଇଟି ଭଲ। ଶବ୍ଦ ବାହାରକୁ ଆସିଲେ ସ୍ୱୟଂ-ସୁନନ୍ତି - ସ୍ମରଣ ଗଭୀର ହୁଏ।
ସଂକଳ୍ପ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସରଳ ହେବାର। ଅସ୍ପଷ୍ଟ ସଂକଳ୍ପ - "ମୁଁ ଭଲ ବ୍ୟକ୍ତି ହେବି" - ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ। ସ୍ପଷ୍ଟ ସଂକଳ୍ପ - "ଆଜି ମୁଁ କ୍ରୋଧ କଲାବେଳେ ୩ ଶ୍ୱାସ ଗଣିବି ତା’ପର କଥା କୁହିବି" - କାମ କରେ।
ସଂକଳ୍ପ-ଉଦାହରଣ
ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ - "ଆଜି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୧୦୮ ଥର ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ ଜପ କରିବି।"
ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ - "ଆଜି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିନି-ବସ୍ତୁ ଖାଇବି ନାହିଁ।"
ସମ୍ବନ୍ଧ - "ଆଜି ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଉଚ୍ଚ-ସ୍ୱର କୁହିବି ନାହିଁ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁନିବି।"
କର୍ମ - "ଆଜି ୩ ଘଣ୍ଟା ବିନା ଫୋନ ଦେଖିଲେ କାମ କରିବି।"
ସଂକଳ୍ପ ୧ ଦିନର। ଅଧିକ ବଡ଼ ସଂକଳ୍ପ ୨୧ ଦିନ ବା ୪୦ ଦିନର ଚକ୍ର-ସଂକଳ୍ପ ହୁଏ - ସେଗୁଡ଼ିକର ବିଶିଷ୍ଟ ଶକ୍ତି।
ଦୀର୍ଘ-ଚକ୍ର ସଂକଳ୍ପ
ଶାସ୍ତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା ୨୧ ଦିନ, ୪୦ ଦିନ, ୯୦ ଦିନ, ୧୨୦ ଦିନ, ୧ ବର୍ଷ - ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଚକ୍ର। ଚକ୍ର-ଆକାର ଅନୁଯାୟୀ ସିଦ୍ଧି-ସ୍ତର।
୨୧ ଦିନ - ବ୍ୟବହାର ବଦଳି ଆରମ୍ଭ। ୪୦ ଦିନ (ଚାଳିସା) - ବ୍ୟବହାର ସ୍ଥିର। ୯୦ ଦିନ - ସ୍ୱ-ଚିହ୍ନ ବଦଳି ଆରମ୍ଭ। ୧୨୦ ଦିନ - ସ୍ୱ-ଚିହ୍ନ ସ୍ଥିର। ୧ ବର୍ଷ - ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ-ଶୈଳୀ ବଦଳ।
ଶାସ୍ତ୍ର କୁହେ ୧ ବର୍ଷ ସିଦ୍ଧ ସଂକଳ୍ପ ଆଗକୁ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ସ୍ୱାଭାବିକ ଚାଲେ; ସ୍ୱୟଂ-ସଂଚାଳନରେ।
ସଂକଳ୍ପର ବାଧା
କେତେକ କଥା ସଂକଳ୍ପ ତୁଟାଏ -
ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ। ବହୁ-ଲକ୍ଷ୍ୟ ଏକାଠି। ଅବାସ୍ତବ ସମୟ-ସୀମା। ସମୁଦାୟ ଆଗରେ ଘୋଷଣା (ବହୁ ଲୋକ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ "ସିଦ୍ଧି ଅନୁଭବ" ସ୍ୱୟଂ-ସିଦ୍ଧି-ଭ୍ରମ ତିଆରି କରେ; ଗୋପନ ସଂକଳ୍ପ ସର୍ବୋତ୍ତମ)। ସଂକଳ୍ପ-ତୁଟିଲେ ସ୍ୱୟଂକୁ ଶାସ୍ତି। ଶାସ୍ତ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟ - ତୁଟିଲେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାର; ତୁଟି-ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ବଢ଼ାଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛାଡ଼ିବାର ନୁହେଁ।
ଗଭୀର ବାର୍ତ୍ତା
ସଂକଳ୍ପ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସବୁଠାରୁ ଗଭୀର ସତ୍ୟ - ସଂକଳ୍ପ ସ୍ୱୟଂ ଶକ୍ତି-ସ୍ରୋତ ନୁହେଁ; ସ୍ୱୟଂକୁ ଶକ୍ତି-ସ୍ରୋତ ସହ ଯୋଡ଼ିବାର ତୁଟ। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ସର୍ବଦା ଅଛି; ସଂକଳ୍ପ ସ୍ୱୟଂ-ଆକୃତିକୁ ସେହି ଶକ୍ତି ବହିଯିବାର ସ୍ଥାନ ତିଆରି କରେ। ତେଣୁ ୩ ସପ୍ତାହ ଶାନ୍ତ ସଂକଳ୍ପ ୩ ବର୍ଷ ବାହ୍ୟ-ପରିଶ୍ରମ ଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ଦିଏ। ଯିଏ ଏହି କଥା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବୈଦିକ ଚିନ୍ତନର ଗଭୀରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା
ସାଧାରଣ ପ୍ରଶ୍ନ
ସଂକଳ୍ପ କଣ?+
ସଂକଳ୍ପର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା। ଏହା ବୈଦିକ ବିଧି, ମନ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ, ବ୍ରତ, ପୂଜା କିମ୍ବା ଜୀବନର ଯେକୌଣସି ବଡ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଉଥିବା ଏକ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ, ମୁଖରିତ ପ୍ରତିଜ୍ଞା। ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଇଚ୍ଛାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ, ଏହା ପାଟିରେ ଘୋଷଣା କରାଯାଏ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତି, ସମୟ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ନାମିତ କରେ, ଯାହା ଏହାକୁ ଏକ ଗଠନ ଦିଏ।
ସଂକଳ୍ପ କିପରି ନିଆଯାଏ?+
ଆପଣ ଠିକ୍ କଣ ପ୍ରତି ପ୍ରତିବଦ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ସ୍ଥିର କରନ୍ତୁ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ ନ ହୋଇ। ଏକ ସମୟ ଏବଂ ସ୍ଥାନ ବାଛନ୍ତୁ, ଏକ ପ୍ରଦୀପ ଜାଳନ୍ତୁ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ନାମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରି ପାଟିରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରନ୍ତୁ। ପାରମ୍ପରିକ ବିଧିରେ ଅଭ୍ୟାସ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଛୋଟ ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ସଂକେତ ଭାବରେ ଜଳ ଛୁଇଁବା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ସଂକଳ୍ପ ଭାଙ୍ଗିଲେ କଣ ହୁଏ?+
ପାରମ୍ପରିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ମାନସିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ବାସ୍ତବ ମୂଲ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହାର ସମାଧାନ ହେଉଛି ଏହା ହୋଇନାହିଁ ବୋଲି ଭାବିବା ବଦଳରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା କଥାକୁ ସଚ୍ଚୋଟ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକାର କରିବା, ତାପରେ ଏକ ଛୋଟ ସଂକଳ୍ପ, ଯେମିତି ପରବର୍ତ୍ତୀ ସପ୍ତାହରେ ଅଧିକ ଜପ, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଭାବରେ କରିବା। ଅଧିକାଂଶ ଅଭ୍ୟାସକାରୀଙ୍କୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଏ ଯେ ପରେ ଅଭ୍ୟାସ ଛାଡ଼ିବା ବଦଳରେ ଥରେ ଅଧିକ ଛୋଟ, ପାଳନୀୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସ୍ଥିର କରନ୍ତୁ।
ସଂକଳ୍ପ ଏବଂ ନବବର୍ଷ ଅଙ୍ଗୀକାର କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କଣ?+
ଅଙ୍ଗୀକାର କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛା ସାଧାରଣତଃ ଅସୀମ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ବିନା ପରିଣାମରେ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଇପାରେ। ସଂକଳ୍ପ ହେଉଛି ଏକ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ଯାହାର ଏକ ନାମିତ ବ୍ୟକ୍ତି, ଏକ ନାମିତ ସମୟ ଏବଂ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଛି, ପାଟିରେ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ସାକ୍ଷୀ ସ୍ୱରୂପ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଏହି ଗଠନ ହିଁ ଏହାକୁ ସାଧାରଣ ଇଚ୍ଛାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂର ନେଇଯାଏ।
ମୁଁ ପୂଜକ ବିନା ନିଜେ ସଂକଳ୍ପ କରିପାରିବି କି?+
ହଁ। ଘରେ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିବା ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ଏକ ସରଳୀକୃତ ରୂପ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ଯାହା ତଥାପି କିଏ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି, କେବେ, ଏବଂ କାହିଁକି ତାହା ନାମିତ କରେ, ଯେମିତି: ଆଜିର ଦିନ, ମୁଁ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଭ୍ୟାସ କରିବାକୁ ସଂକଳ୍ପ କରୁଛି। ଯାହା ବାସ୍ତବରେ ପାଳନ କରାଯାଏ, ସେହି ଛୋଟ, ସଚ୍ଚୋଟ ସଂକଳ୍ପକୁ ଏକ ବଡ଼ ବିସ୍ତୃତ ସଂକଳ୍ପ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ ବିବେଚନା କରାଯାଏ, ଯାହା ପାଳନ କରାଯାଇ ନାହିଁ।
Everything above is read from sidereal positions computed with the Swiss Ephemeris and the Lahiri ayanamsa. Tools that work tropically will give a different answer for the same birth details, which is worth knowing before comparing two readings. How the free astrology apps compare on what they compute with.