ସଂକଷ୍ଟ-ଚତୁର୍ଥୀ: ଗଣେଶଙ୍କ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ-ବ୍ରତ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର-ଅର୍ଘ୍ୟ ବିଧି
ଗଣେଶ ପୁରାଣ ସଂକଷ୍ଟ-ଚତୁର୍ଥୀକୁ ବାଧା-ବିନାଶକ ଗଣେଶଙ୍କ ସର୍ବାଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାପ୍ତାହିକ-ବ୍ରତ କୁହେ। ଚନ୍ଦ୍ର-ଉଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଜଳ ଉପବାସ। ଅଙ୍ଗାରକୀ ସଂକଷ୍ଟୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଶିଷ୍ଟ ସୂଚନା।
ସମୀକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି Vidhata Editorial Desk · ଅଦ୍ୟତନ ହୋଇଛି
In this article
ସଂକଷ୍ଟ-ଚତୁର୍ଥୀ କେବେ
ପ୍ରତ୍ୟେକ କୃଷ୍ଣ-ପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଥୀ (୪ ତିଥି)। ମାସରେ ଗୋଟିଏ। ବର୍ଷରେ ୧୨ ସଂକଷ୍ଟ-ଚତୁର୍ଥୀ।
ଶୁକ୍ଳ-ପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଥୀକୁ "ବିନାୟକ-ଚତୁର୍ଥୀ" କୁହାଯାଏ - ସେଇଟି ଅଲଗା ବ୍ରତ। ଗଣେଶ-ଚତୁର୍ଥୀ (ଗଣେଶ-ଜନ୍ମ-ଉତ୍ସବ) ଭାଦ୍ର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଥୀ - ସେଇ ବି ଅଲଗା।
"ସଂକଷ୍ଟୀ" ଅର୍ଥ ଯିଏ ସଂକଟରୁ ମୁକ୍ତ କରେ। ଗଣେଶ ବାଧା-ବିନାଶକ; ସଂକଷ୍ଟୀ-ବ୍ରତ ବାଧା-ନିବାରଣର ସର୍ବାଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୂତ୍ର।
ଅଙ୍ଗାରକୀ ସଂକଷ୍ଟୀ
ଯଦି ସଂକଷ୍ଟୀ-ଚତୁର୍ଥୀ ମଙ୍ଗଳବାରରେ ପଡ଼େ, ସେଇଟି "ଅଙ୍ଗାରକୀ ସଂକଷ୍ଟୀ"। ବର୍ଷରେ ୧ ବା ୨ ଥର। ଶାସ୍ତ୍ର କୁହେ ଗୋଟିଏ ଅଙ୍ଗାରକୀ-ବ୍ରତ ୧୨ ସାଧାରଣ ସଂକଷ୍ଟୀ-ବ୍ରତର ସମାନ ଫଳ ଦିଏ।
କାରଣ - ମଙ୍ଗଳ ବି ବାଧା-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଗ୍ରହ। ଅଙ୍ଗାରକୀ ବ୍ରତରେ ଗଣେଶ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦୁଇଜଣ ଏକାଠି ସେବା ପାଆନ୍ତି। ବାଧା-ନିବାରଣ ଦୁଇ-ସ୍ତରୀୟ।
ଋଣ-ସମସ୍ୟା, ଶତ୍ରୁ-ବାଧା, ଲମ୍ବା ସମୟ ଚାଲିଆସୁଥିବା ସମସ୍ୟା - ଅଙ୍ଗାରକୀ ସଂକଷ୍ଟୀ-ବ୍ରତ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସମାଧାନ। ୬ ବା ୧୨ ଅଙ୍ଗାରକୀ ଲଗାତାର - ଅଦ୍ଭୁତ ସିଦ୍ଧି।
ବ୍ରତୀଙ୍କ ତାଲିକା
ଗଣେଶ ପୁରାଣ ଅନୁଯାୟୀ - ସମସ୍ତେ ବ୍ରତ କରି ପାରନ୍ତି। କୌଣସି ଜାତି-ଲିଙ୍ଗ-ବର୍ଣ୍ଣ ସୀମା ନାହିଁ। କେବଳ ଭକ୍ତି ଓ ସତ୍-ସଂକଳ୍ପ ଆବଶ୍ୟକ।
ବିଶେଷ ଭାବେ ସୁପାରିଶ -
ସମସ୍ୟା-ଗ୍ରସ୍ତ - କ୍ୟାରିୟର-ବାଧା, ଆର୍ଥିକ-ଅସ୍ଥିରତା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ-ସମସ୍ୟା, ବାହାଘର-ବିଳମ୍ବ, ବାହାଘର-ଅସୁଖ।
ବ୍ୟବସାୟୀ - ଗଣେଶ-ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ସମ୍ବନ୍ଧ। ବ୍ୟବସାୟ ଆରମ୍ଭ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସଂକଷ୍ଟୀ-ବ୍ରତ-ସ୍ଥିର ଭାବେ କରୁଥିଲେ ବ୍ୟବସାୟ ସ୍ଥିର।
ଛାତ୍ର-ଛାତ୍ରୀ - ବୁଦ୍ଧି, ସ୍ମରଣ-ଶକ୍ତି, ପରୀକ୍ଷା-ସିଦ୍ଧି।
ବାହାଘର-ବାଧାଗ୍ରସ୍ତ - ଶୀଘ୍ର ବାହାଘର।
ବ୍ରତ-ବିଧି
ସୁବାହ ସ୍ନାନ। ସ୍ୱଚ୍ଛ ବସ୍ତ୍ର - କେସରୀ, ଲାଲ, କିମ୍ବା ହଳଦୀ ଭଲ। ଗଣେଶଙ୍କ ଆଗରେ ବସିବାର।
ସୁବାହ-ପୂଜା -
ଦୂର୍ବା-ଘାସ (ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ) - ୨୧ ଦୂର୍ବା ତିଆରି ଗୁଚ୍ଛ। ଶାସ୍ତ୍ର କୁହେ ଗଣେଶ ଦୂର୍ବା-ବିନା ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ମୋଦକ ବା ଲଡ୍ଡୁ - ଗଣେଶଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ଯଦି ତିଆରି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଦୋକାନରୁ ଆଣିବାର। ୨୧ ସଂଖ୍ୟା ଆଦର୍ଶ।
ଲାଲ ଫୁଲ - ଜବା ଫୁଲ ଗଣେଶଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
"ଓଁ ଗଂ ଗଣପତୟେ ନମଃ" - ୧୦୮ ଥର। ବା "ଓଁ ବକ୍ରତୁଣ୍ଡାୟ ହୁମ୍"।
ସଂକଷ୍ଟ-ନାଶନ ସ୍ତୋତ୍ର (ନାରଦ-ପ୍ରଣୀତ) - ବିଶିଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧ। ୩ ଥର ପଠନ।
ଦିନଯାକ -
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପବାସ (ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ)। ଯଦି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ - କେବଳ ଫଳ, ଦୁଗ୍ଧ, କିମ୍ବା ଶାବୁଦାନା। ଚାଉଳ-ଗହମ ବର୍ଜନୀୟ। ଲୌଣ-ବର୍ଜନୀୟ।
ଚନ୍ଦ୍ର-ଉଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କିଛି ଖାଇବାର ନୁହେଁ। ଏହି କଠିନତା ବ୍ରତର ଶକ୍ତି। ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ ସ୍ପଷ୍ଟ - ଚନ୍ଦ୍ର-ଅର୍ଘ୍ୟ ବିନା ବ୍ରତ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସନ୍ଧ୍ୟା ଚନ୍ଦ୍ର-ଅର୍ଘ୍ୟ
ସ୍ଥାନୀୟ ଚନ୍ଦ୍ର-ଉଦୟ ସମୟ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ବା ଆପ୍-ରୁ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତୁ। କୃଷ୍ଣ-ପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଥୀ; ଚନ୍ଦ୍ର ୮-୯ PM ସମୟ ଉଦୟ ସାଧାରଣତଃ।
ବିଧି -
ଚନ୍ଦ୍ର-ଉଦୟ ୧୦ ମିନିଟ ପୂର୍ବ ଗଣେଶ-ପୂଜା ସମାପନ। ଆରତୀ। ତା’ପରେ ଗଣେଶ ପ୍ରତିମା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଭୟ ଆଡ଼କୁ ଖୋଲା ସ୍ଥାନ। ଚନ୍ଦ୍ର ଦର୍ଶନ ହେଲେ -
ତମ୍ବା ବାସନରେ ଜଳ, ଅକ୍ଷତ, ଫୁଲ। ଚନ୍ଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ। ୩ ଥର। ମନ୍ତ୍ର - "ଓଁ ସୋମାୟ ନମଃ"।
ତା’ପରେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବ୍ରତ-ସମାପନ - ସତ୍ତ୍ୱିକ ଭୋଜନରେ। ଆଦର୍ଶ - ୧୨ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ଗରିବଙ୍କୁ ଭୋଜନ-ଦାନ।
ଅଷ୍ଟ-ଵିନାୟକ ଭ୍ରମଣ
ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ୮ ବିଶିଷ୍ଟ ଗଣେଶ-ମନ୍ଦିର ଅଛି - "ଅଷ୍ଟ-ଵିନାୟକ"। ଭକ୍ତମାନେ ସଂକଷ୍ଟୀ-ଚତୁର୍ଥୀ ସମୟ ସେଇ ୮ ମନ୍ଦିର-ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶାରେ ବି କଟକର ବାଳାଶ୍ରୀ-ଗଣେଶ-ମନ୍ଦିର, ବାଲେଶ୍ୱର-ଗଣେଶ - ସ୍ଥାନୀୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଗଣେଶ-ସ୍ଥାନ। ସଂକଷ୍ଟୀ-ଚତୁର୍ଥୀ ସେଠାରେ ବ୍ୟବହାର କଲେ ବିଶିଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧି।
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ-ବ୍ରତ
୧୨ ସଂକଷ୍ଟୀ ଲଗାତାର (ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ) ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ-ବ୍ରତ। ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଗଣେଶ-ଯଜ୍ଞ, ୧୨ ଗରିବଙ୍କୁ ଭୋଜନ-ଦାନ। ଶାସ୍ତ୍ର କୁହେ ବର୍ଷ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର, ସମସ୍ତ କାମନା ସିଦ୍ଧ। ବ୍ୟବହାରିକ ଅନୁଭବ - ୬ ମାସ ଚାଲିବାର ପର ଜୀବନରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ବଦଳ ଦେଖାଯାଏ।
ଗଭୀର ବାର୍ତ୍ତା
ଗଣେଶ ବାଧା-ବିନାଶକ। ସେ ସବୁ ଶୁଭ-ଆରମ୍ଭର ପ୍ରଥମ-ପୂଜ୍ୟ - ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି। ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନରେ ସମସ୍ତ ବାଧା ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି, ଆଗାମୀ ସଂକଷ୍ଟୀ-ଚତୁର୍ଥୀ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ। ଗଣେଶ ସୁନ୍ଦର, ଶିଶୁ-ସ୍ୱଭାବ - ସେ ତୁରନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ-ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି। ଭକ୍ତିର ଗଭୀରତା ଯଥା; ଫଳ ତଦନୁରୂପ।