ଶ୍ରୀ ବିଷ୍ଣୁ ପୂଜା ବିଧି: ଗୁରୁବାର ଓ ଏକାଦଶୀର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ

ଗୁରୁବାର ଓ ଏକାଦଶୀ କାହିଁକି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁ-ତିଥି

ବିଷ୍ଣୁ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିର ସ୍ଥିତି-ଦେବ - ସୃଷ୍ଟି-ର ସନ୍ତୁଳନ ଓ ସ୍ଥିରତାର ରକ୍ଷକ। ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଶିବ ସଂହାର କରନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ଦୁଇ ଭିତରେ ଜଗତ ଚଳାନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ପୁରାଣ ଓ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ଅନୁଯାୟୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ଜୀବନ-ସମୃଦ୍ଧି, ସମ୍ପତ୍ତି, ବିବାହ-ସୁଖ, ସନ୍ତାନ-ସୁଖ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାୟୀ-ସ୍ଥିତି ସ୍ୱାଭାବିକ।

ଗୁରୁବାର ବାସୁଦେବ-ବାର - ବୃହସ୍ପତି ଗ୍ରହର ବାର ଓ ସମ୍ୱୋଗ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ-ବାର। ଏକାଦଶୀ ଭାଗବତ-ସ୍ୱୀକୃତ ବ୍ରତ-ତିଥି - ପ୍ରତ୍ୟେକ ପକ୍ଷର ୧୧ତମ ତିଥି। ବର୍ଷରେ ୨୪ (କେତେବେଳେ ୨୬) ଏକାଦଶୀ। ପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତର-ଖଣ୍ଡ ଓ ବ୍ରହ୍ମ-ବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ କୁହନ୍ତି - ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ-ବର୍ଷ-ଏକାଦଶୀ-ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ-ତୀର୍ଥ-ଯାତ୍ରା-ସମାନ ଫଳ ଦିଏ।

ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ

ବିଷ୍ଣୁ-ପ୍ରତିମା (ଶ୍ରେଷ୍ଠ - ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନାରାୟଣ ଯୁଗଳ ବା ସାଲିଗ୍ରାମ-ଶିଳା); ତୁଳସୀ-ପତ୍ର (ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ - ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷ୍ଣୁ-ପୂଜା ତୁଳସୀ-ବିହୀନ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ); ପୀତ ଫୁଲ - ଗେଣ୍ଡା, ଚମ୍ପା, ସୂର୍ଯ୍ୟମୁଖୀ; ଶ୍ୱେତ କମଳ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁପାରିଶ); ଗଙ୍ଗା-ଜଳ; ଗୋପୀଚନ୍ଦନ ବା ଶ୍ୱେତ-ଚନ୍ଦନ ଓ ହଳଦୀ-କୁଙ୍କୁମ; ପଞ୍ଚାମୃତ (ଦୁଗ୍ଧ, ଦଧି, ଘୃତ, ମଧୁ, ଶର୍କରା); ଘୃତ-ଦୀପ, କର୍ପୂର, ଅଗରବତୀ; ନୈବେଦ୍ୟ - ଖୀର (ସର୍ବାଧିକ ସୁପାରିଶ - କ୍ଷୀର-ସାଗର-ସ୍ୟାୟୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ), କଦଳୀ-ଫଳ, ଶର୍କରା-ଫଳ, ତୁଳସୀ-ଯୁକ୍ତ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ।

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧି

୧. ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବ ସ୍ନାନ। ୨. ଶ୍ୱେତ ବା ପୀତ ବସ୍ତ୍ର। ୩. ଗୋପୀଚନ୍ଦନ-ତିଳକ (ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ-ପୁଣ୍ଡ୍ର); ବୈଷ୍ଣବ-ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ତିଳକ। ୪. ବିଷ୍ଣୁ-ସ୍ଥାନ ସଫାଈ। ୫. ଆଚମନ। ୬. ସଂକଳ୍ପ। ୭. ଆବାହନ - "ଓଁ ଶ୍ରୀ ବିଷ୍ଣୁ-ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ସମେତାୟ ନମଃ"।

୮. ସ୍ନାନ-ଉପଚାର - ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ; ତୁଳସୀ-ଯୁକ୍ତ ଜଳ; ପଞ୍ଚାମୃତ-ଅଭିଷେକ; ଗଙ୍ଗା-ଜଳ-ଅନ୍ତିମ-ଅଭିଷେକ। ତୁଳସୀ ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ-ସ୍ୱରୂପ - ଅଭିଷେକ ଜଳରେ ତୁଳସୀ-ପତ୍ର ସର୍ବାଧିକ ଆବଶ୍ୟକ।

୯. ପୀତ ବସ୍ତ୍ର-ଅର୍ପଣ। ୧୦. ଗୋପୀଚନ୍ଦନ-ତିଳକ ପ୍ରତିମା ଉପରେ। ୧୧. ତୁଳସୀ-ମଞ୍ଜରୀ ବା ତୁଳସୀ-ପତ୍ର-ଅର୍ପଣ (ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ); ତାହାପରେ ପୀତ ଫୁଲ। ୧୨. ଅଗରବତୀ, ଧୂପ। ୧୩. ଘୃତ-ଦୀପ-ଅର୍ପଣ। ୧୪. ନୈବେଦ୍ୟ - ଖୀର ବା ତୁଳସୀ-ଯୁକ୍ତ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ।

୧୫. ମନ୍ତ୍ର-ଜପ - "ଓଁ ନମୋ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ" (ଦ୍ୱାଦଶ-ଅକ୍ଷର-ମନ୍ତ୍ର) ୧୦୮ ଥର। ତାହାପରେ - ବିଷ୍ଣୁ-ସହସ୍ର-ନାମ (ଯଦି ସମ୍ଭବ - ସର୍ବାଧିକ ସୁପାରିଶ); ବା ବିଷ୍ଣୁ-ଚାଳିସା; ବା ମଧୁସୂଦନ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ସ୍ତୁତି; ଶ୍ରୀ-ସୂକ୍ତ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ସମ୍ୱନ୍ଧୀୟ ସମ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ)। ୧୬. ଆରତୀ। ୧୭. ତିନ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ। ୧୮. ଶରଣାଗତି-ସ୍ତୋତ୍ର।

ତୁଳସୀ - ବିଷ୍ଣୁ-ପୂଜାର ସର୍ବାଧିକ ଆବଶ୍ୟକ ଅଂଶ

ବ୍ରହ୍ମ-ବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ ଓ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ କୁହନ୍ତି - ତୁଳସୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ। ତୁଳସୀ-ବିହୀନ ବିଷ୍ଣୁ-ପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ। ତୁଳସୀ-ବିହୀନ ବିଷ୍ଣୁ-ନୈବେଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ-ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

ତୁଳସୀ-ସମ୍ୱନ୍ଧୀୟ ନିୟମ - ତୁଳସୀ-ପତ୍ର ଆଗ-ଦିନ ଭାଙ୍ଗି ରଖିପାରନ୍ତି (ତୁଳସୀ ବାସୀ ହୁଏ ନାହିଁ); ତୁଳସୀ-ଭଙ୍ଗନ ରବିବାର ଓ ଏକାଦଶୀ ବର୍ଜିତ - ଅନ୍ୟ ଦିନ ତୋଳନ୍ତୁ; ଭାଙ୍ଗିବା ସମୟ "ଓଁ ସୁଭଦ୍ରେ ଭଦ୍ର-ଭଦ୍ରେ" ସ୍ତୁତି; ତୁଳସୀ-ବୃକ୍ଷ-ର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜଳ-ସିଂଚନ ଓ ଦୀପ-ସ୍ତାଳ - ଗୃହ-ସମୃଦ୍ଧିର ସ୍ୱାଭାବିକ ସୁପାରିଶ।

୨୪ ଏକାଦଶୀ-ବ୍ରତ

ବର୍ଷର ୨୪ ଏକାଦଶୀ - ପ୍ରତ୍ୟେକ ପକ୍ଷର ୧୧ତମ ତିଥି। ଶୁକ୍ଳ-ଏକାଦଶୀ ସର୍ବାଧିକ ସ୍ୱୀକୃତ; କୃଷ୍ଣ-ଏକାଦଶୀ ବି ସମାନ-ଶକ୍ତି। ବିଶିଷ୍ଟ ଏକାଦଶୀ - ଦେବ-ଶୟନୀ (ଆଷାଢ଼-ଶୁକ୍ଳ - ବିଷ୍ଣୁ-ଶୟନ-ଆରମ୍ଭ); ଦେବ-ଉଠାନୀ (କାର୍ତ୍ତିକ-ଶୁକ୍ଳ - ବିଷ୍ଣୁ-ଶୟନ-ସମାପନ; ୪ ମାସର ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ସମାପ୍ତି); ବୈକୁଣ୍ଠ-ଏକାଦଶୀ (ମାର୍ଗଶିର-ଶୁକ୍ଳ - ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ସର୍ବାଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ); ନିର୍ଜଳା (ଜ୍ୟେଷ୍ଠ-ଶୁକ୍ଳ - ଭୀମ-ଏକାଦଶୀ - ଜଳ ବି ବର୍ଜିତ)।

ବ୍ରତ-ବିଧି - ଦଶମୀ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଗୋଟିଏ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭୋଜନ; ଏକାଦଶୀ-ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରତ (ଅନ୍ନ-ବର୍ଜିତ; ଫଳ-ଜଳ-ଦୁଗ୍ଧ ସ୍ୱୀକୃତ; କଠିନ-ବ୍ରତରେ ନିର୍ଜଳ); ଏକାଦଶୀ ସୁବହ-ସନ୍ଧ୍ୟା ବିଷ୍ଣୁ-ପୂଜା; ବିଷ୍ଣୁ-ସହସ୍ର-ନାମ-ପାଠ; ବିଷ୍ଣୁ-ଜାଗରଣ ସମ୍ଭବ ହେଲେ। ଦ୍ୱାଦଶୀ-ସୁବହ - ବ୍ରତ-ସମାପନ (ପାରଣ); ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ନ-ଗ୍ରହଣ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ-ର ୨ ଘଣ୍ଟା ଭିତରେ। ପାରଣ-ସମୟ ବର୍ଜିତ ହେଲେ ବ୍ରତ-ଫଳ ଅଧା।

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ-ବ୍ରତ

ଦେବ-ଶୟନୀ-ଏକାଦଶୀ (ଆଷାଢ଼-ଶୁକ୍ଳ-ଏକାଦଶୀ) ଠାରୁ ଦେବ-ଉଠାନୀ-ଏକାଦଶୀ (କାର୍ତ୍ତିକ-ଶୁକ୍ଳ-ଏକାଦଶୀ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୪ ମାସ - ବିଷ୍ଣୁ ଶୟନ-ସ୍ଥିତି। ଭାଗବତ କୁହେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷର ୪ ମାସ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ-କାଳ।

ଅଭ୍ୟାସ - ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ୪ ମାସ ଲୌଣ-ତ୍ୟାଗ ବା ଶର୍କରା-ତ୍ୟାଗ ବା ଗୋଟିଏ ଭୋଜନ ତ୍ୟାଗ; ଦୈନନ୍ଦିନ ବିଷ୍ଣୁ-ସ୍ତୁତି; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି-ଗ୍ରନ୍ଥ-ପଠନ (ଭାଗବତ, ବିଷ୍ଣୁ ପୁରାଣ, ଗୀତା)। ୪ ମାସର ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ଗୋଟିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୀର୍ଥ-ଯାତ୍ରା-ସମାନ ଫଳ।

ବର୍ଜନୀୟ

ବିଷ୍ଣୁ-ପୂଜାରେ ଅକ୍ଷତ (ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ) ବର୍ଜିତ - ଶିବ-ଅର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର। ବେଲ-ପତ୍ର ବର୍ଜିତ - ଶିବ-ଅର୍ପଣ। ଆକନ୍ଦ-ଧୁତୁରା ବର୍ଜିତ। ଏକାଦଶୀ ତୁଳସୀ-ଭଙ୍ଗନ, ତୁଳସୀ-ଗ୍ରହଣ, ସିଦ୍ଧ-ଚାଉଳ-ଖାଇବା ବର୍ଜିତ।

ଗଭୀର ବାର୍ତ୍ତା

ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ଥିତି-ଦେବ - ସ୍ଥାୟୀ ସମ୍ପତ୍ତି, ସ୍ଥାୟୀ ସମ୍ୱନ୍ଧ, ସ୍ଥାୟୀ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ। ବିଷ୍ଣୁ-ଆଶୀର୍ବାଦ ତୁରନ୍ତ ନୁହେଁ କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୀର୍ଘ-କାଳୀନ। ଯିଏ ଧର୍ମ-ପଥରେ ଚାଲନ୍ତି - ସତ୍ୟ, କରୁଣା, ଅନ୍ୟ-ସେବା, ସ୍ୱ-ଅନୁଶାସନ - ସେମାନଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ସମୃଦ୍ଧି ଦେନ୍ତି। ଭାଗବତ କୁହେ - "ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତ-ର ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ସ୍ୱୟଂ ବହନ କରନ୍ତି"।

କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତିର ଗଭୀରତା ଚାହାନ୍ତି - ଗଣନା ନୁହେଁ। ୧୦୦ ତୁଳସୀ-ପତ୍ର ଯନ୍ତ୍ର-ଭଳି ଅର୍ପଣ ଅପେକ୍ଷା ୧ ତୁଳସୀ-ପତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ - ସର୍ବାଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। "ପତ୍ରଂ ପୁଷ୍ପଂ ଫଳଂ ତୋୟଂ ଯୋ ମେ ଭକ୍ତ୍ୟା ପ୍ରଯଚ୍ଛତି" - ଗୀତା-୯-୨୬-ର କଥା। ପତ୍ର, ଫୁଲ, ଫଳ, ଜଳ - ଭକ୍ତିରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ, ସେ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି।

ଯିଏ ସମୃଦ୍ଧ କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାର୍ଥୀ - ସେମାନଙ୍କ ୧୦୮ ଥର ବାସୁଦେବ-ମନ୍ତ୍ର ବି ଶକ୍ତିଶୂନ୍ୟ। ଯିଏ ସୀମିତ-ସମ୍ପଦରେ ବି ଅନ୍ୟଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି - ସେମାନଙ୍କ ସ୍ମରଣ-ମାତ୍ର ବିଷ୍ଣୁ-ଶ୍ରବଣରେ।