ತಾನು ನೋಡಿಯೇ ಇಲ್ಲದ ಜನರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ನದಿಯನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಬಾಳು ಕಳೆದ ರಾಜ

ಕುದುರೆ ಕಾಣೆಯಾಯಿತು

ರಾಮ ಹುಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟೋ ಕಾಲ ಮೊದಲು, ಅವನ ಪೂರ್ವಜರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನ ಹೆಸರು ಸಗರ. ಅವನು ಅಶ್ವಮೇಧ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ.

ಅದು ನಡೆಯುವ ಕ್ರಮ ಇಷ್ಟು. ಒಂದು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷ, ಅದಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟ ಬಂದ ಕಡೆ ನಡೆಯಲು ಬಿಡಬೇಕು. ಅದು ಹೋದ ನೆಲವೆಲ್ಲ ನಿಮ್ಮದಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರಾದರೂ ಅದನ್ನು ತಡೆದರೆ ಮಾತ್ರ ಬೇರೆ ಮಾತು. ಸಗರನಿಗೆ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮಕ್ಕಳು, ಒಬ್ಬ ಮೊಮ್ಮಗ ಅಂಶುಮಂತ. ಕುದುರೆಯ ಹಿಂದೆ ನಡೆಯುವ ಕೆಲಸ ಅಂಶುಮಂತನಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು.

ಆದರೂ ಯಾರೋ ಅದನ್ನು ಕದ್ದರು. ವೇಷ ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಮಾಯವಾದ.

"ಹೋಗಿ ಹುಡುಕಿ" ಎಂದು ಸಗರ ತನ್ನ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೇಳಿದ. "ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಜಾಲಾಡಿ. ಬೇಕಾದರೆ ನೆಲ ಅಗೆಯಿರಿ."

ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಅಣ್ಣತಮ್ಮಂದಿರು ನೆಲ ಅಗೆಯುತ್ತಾರೆ

ಅವರು ತಮ್ಮ ಉಗುರುಗಳಿಂದಲೇ ಅಗೆದರು. ಆ ಉಗುರುಗಳು ವಜ್ರದಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿ. ಅಗೆಯುವ ಸದ್ದು ಗುಡುಗಿನಂತೆ ಇತ್ತು.

ಪ್ರಪಂಚವನ್ನೆಲ್ಲ ಸುತ್ತಿದರು. ಏನೂ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಅಪ್ಪ ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಕಳಿಸಿದ. ಈ ಸಲ ಅವರು ಕೆಳಗೆ ಹೋದರು. ನೆಲದ ಆಳದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು ನಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಆನೆಗಳು ಸಿಕ್ಕವು. ಅಣ್ಣತಮ್ಮಂದಿರು ಒಂದೊಂದಕ್ಕೂ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ, ಅಗೆಯುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.

ಆಮೇಲೆ ಕುದುರೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಕೂತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಋಷಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅದು ಸುಮ್ಮನೆ ಹುಲ್ಲು ಮೇಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಋಷಿ ಕಪಿಲ.

ಅಣ್ಣತಮ್ಮಂದಿರು ಒಂದು ಮಾತು ಕೇಳುವ ಗೋಜಿಗೂ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡರು. "ಕಳ್ಳ, ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದೆ" ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತ ಅವನ ಮೇಲೆ ನುಗ್ಗಿದರು.

ಕಪಿಲ ಕಣ್ಣು ತೆರೆದ. ಒಂದೇ ಅಕ್ಷರ ಹೇಳಿದ. ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಅಣ್ಣತಮ್ಮಂದಿರು ಬೂದಿಯಾದರು.

ಹದ್ದಿನ ಉತ್ತರ

ಅವರು ಮನೆಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಸಗರ ತನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗನನ್ನು ಕಳಿಸಿದ.

ಅಂಶುಮಂತ ಅದೇ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿದ. ಕೊನೆಗೆ ಒಂದು ಜಾಗಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಅಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬೂದಿಯ ಬೆಟ್ಟ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ಜೀವಂತವಾಗಿ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿಂತಿತ್ತು.

ಸತ್ತವರಿಗೆ ಬಿಡುವಂತೆ ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಂದಿರಿಗೆ ನೀರು ಬಿಡಬೇಕು ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಅನಿಸಿತು. ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ನೋಡಿದ. ನೀರೇ ಇಲ್ಲ. ಆಗ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಹದ್ದು ಅವನ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ಬಂತು. ಅದು ಗರುಡ, ಅವನ ತಾಯಿಯ ಅಣ್ಣ.

"ಇವರಿಗೆ ಸಾಧಾರಣ ನೀರು ಬಿಡಬೇಡ," ಎಂದ ಗರುಡ. "ಅದರಿಂದ ಏನೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇವರಿಗೆ ಗಂಗೆಯಿಂದಲೇ ಬಿಡುಗಡೆ. ಗಂಗೆ ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಇಳಿಸಿ ತಾ. ಈ ಬೂದಿಯ ಮೇಲೆ ಹರಿಯಲು ಬಿಡು. ನಿನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಂದಿರು ನೇರವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ."

ಸಗರ ತನ್ನ ಯಜ್ಞ ಮುಗಿಸಿದ. ಆಮೇಲೆ ಉಳಿದ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನೆಲ್ಲ, ಆಕಾಶದಿಂದ ನದಿಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸುವುದರಲ್ಲೇ ಕಳೆದ. ಅವನಿಗೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಸತ್ತ.

ಅಂಶುಮಂತ ರಾಜನಾದ. ಮುದುಕನಾದಾಗ ಹಿಮಾಲಯದ ಒಂದು ಶಿಖರ ಹತ್ತಿದ. ಅಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ನಿಂತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಿದ. ನದಿ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲೇ ಸತ್ತ. ಅವನ ಮಗ ದಿಲೀಪ ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ಇದನ್ನೇ ಯೋಚಿಸಿದ. ಅವನಿಗೂ ದಾರಿ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ.

ಮೂರು ರಾಜರು, ಒಬ್ಬರ ಆಮೇಲೆ ಒಬ್ಬರು. ಬೂದಿ ಇದ್ದ ಜಾಗದಲ್ಲೇ ಇತ್ತು.

ಭಗೀರಥ ಅಲುಗಾಡದೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ

ದಿಲೀಪನ ಮಗ ಭಗೀರಥ.

ಅವನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮಂತ್ರಿಗಳ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದ. ಗೋಕರ್ಣ ಎಂಬ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋದ. ಬೇಸಿಗೆಯ ಬಿಸಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತ. ಸುತ್ತಲೂ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆ ಬೆಂಕಿ ಉರಿಯುತ್ತಿತ್ತು, ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಸೂರ್ಯ ಐದನೆಯ ಬೆಂಕಿ. ಎರಡೂ ಕೈ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿದ್ದ. ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸಲ ಊಟ. ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ಹಾಗೆಯೇ.

ಬ್ರಹ್ಮ ಬಂದ. "ಏನಾದರೂ ಕೇಳಿಕೋ" ಎಂದ.

ಭಗೀರಥ ಎರಡು ವಿಷಯ ಕೇಳಿದ. "ಸಗರನ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ನದಿಯನ್ನು ಇಳಿಸುವ ವರ ಕೊಡು. ನನಗೆ ಒಂದು ಮಗು ಕೊಡು. ನಮ್ಮ ವಂಶ ನನ್ನಲ್ಲೇ ನಿಂತು ಹೋಗಬಾರದು."

ಬ್ರಹ್ಮ ಒಪ್ಪಿದ. ಆಮೇಲೆ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ. "ಅವಳು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡವಳು. ನೇರವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದರೆ ಭೂಮಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಬೀಳುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವನು ಶಿವ ಒಬ್ಬನೇ."

ಹಾಗಾಗಿ ಭಗೀರಥ ಒಂದು ಕಾಲಿನ ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನ ತುದಿಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ನಿಂತ. ಕೈ ಮೇಲಕ್ಕೆ. ಗಾಳಿಯನ್ನೇ ಆಹಾರ. ಕಂಬದಂತೆ ಅಲುಗಾಡದೆ. ಕೊನೆಗೆ ಶಿವ ಬಂದ. "ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿದೆ. ಅವಳನ್ನು ನನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ" ಎಂದ.

ಗಂಗೆ ತನ್ನ ಪೂರ್ತಿ ಭಾರದೊಂದಿಗೆ ಆಕಾಶದಿಂದ ಇಳಿದಳು. ಈ ಶಿವನನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಒಳಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹಾಕಿಬಿಡಬೇಕು ಎಂಬ ಯೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಿದಳು. ಅವಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏನಿದೆ ಎಂದು ಶಿವನಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಅವಳನ್ನು ತನ್ನ ಜಡೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳಿಸಿಕೊಂಡ. ಜಡೆ ಅವಳ ಮೇಲೆ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿತು.

ಆ ಜಡೆಯ ಒಳಗೇ ಅವಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸುತ್ತಿದಳು. ಹೊರಗೆ ಬರುವ ದಾರಿ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ.

ಕೆಳಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಭಗೀರಥ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ. ನದಿ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಮತ್ತೆ ಮೊದಲಿನಿಂದ ತಪಸ್ಸು ಶುರು ಮಾಡಿದ.

ನೀರು ಬೂದಿಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ

ಕೊನೆಗೆ ಶಿವ ಅವಳನ್ನು ಬಿಂದುಸರೋವರ ಎಂಬ ಕೊಳಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವಳು ಏಳು ಕವಲುಗಳಾಗಿ ಹೊರಬಂದಳು. ಏಳನೆಯದು ಭಗೀರಥನ ರಥದ ಹಿಂದೆ ಹೊರಟಿತು.

ಅವನು ರಥ ಓಡಿಸಿದ. ನದಿ ಅವನ ಹಿಂದೆಯೇ ಬಂತು. ಒಂದು ಸಲ ಜಹ್ನು ಎಂಬ ಋಷಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವಳು ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಮುಳುಗಿಸಿಬಿಟ್ಟಳು. ಜಹ್ನು ಇಡೀ ನದಿಯನ್ನು ಒಂದೇ ಗುಟುಕಿನಲ್ಲಿ ಕುಡಿದುಬಿಟ್ಟ. ಎಲ್ಲರೂ ಅವನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು. ಅವನು ಅವಳನ್ನು ತನ್ನ ಕಿವಿಗಳಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬಿಟ್ಟ. ಅದಕ್ಕೇ ಅವಳ ಒಂದು ಹೆಸರು ಜಾಹ್ನವಿ, ಅಂದರೆ ಜಹ್ನುವಿನ ಮಗಳು. ಆಮೇಲೆ ಏನೂ ಆಗಿಯೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಅವಳು ಮತ್ತೆ ರಥದ ಹಿಂದೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಳು.

ಭಗೀರಥ ಸಮುದ್ರದವರೆಗೂ ರಥ ಓಡಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಸಮುದ್ರದ ಕೆಳಗಿನ ಜಾಗಕ್ಕೂ ಇಳಿದ. ನೀರು ಬೂದಿಯ ಮೇಲೆ ಹರಿಯಿತು.

ಬ್ರಹ್ಮ ಬಂದು, ಕೆಲಸ ಮುಗಿಯಿತು ಎಂದ. "ಆ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಜನಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಯಿತು. ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸಮುದ್ರ ಇರುವವರೆಗೂ ಅವರು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇವತ್ತಿನಿಂದ ಈ ನದಿ ನಿನ್ನ ಮಗಳು. ನಿನ್ನ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಜನ ಇವಳನ್ನು ಭಾಗೀರಥಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ."

ಆಮೇಲೆ ಒಂದು ಸಾಧಾರಣ ಮಾತನ್ನೂ ಹೇಳಿದ. ನಿಜವಾಗಿ ಇಡೀ ಕಥೆಯ ತಿರುಳು ಅದೇ. "ಈಗ ಸ್ನಾನ ಮಾಡು. ನಿನ್ನ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನೀರು ಬಿಡು. ಆಮೇಲೆ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ರಾಜ್ಯ ಆಳು."

ಸಗರನಿಗೆ ಇದು ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಅಂಶುಮಂತನಿಗೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ದಿಲೀಪನಿಗೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಭಗೀರಥ ಮಾಡಿದ. ಯಾರಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದನೋ ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನೂ ಅವನು ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲ.

ಬ್ರಹ್ಮ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದು ಆ ಸಾಧಾರಣ ಕೆಲಸವನ್ನೇ. ಪಿತೃಪಕ್ಷದ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಅದೇ ಕೆಲಸ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿಬಿಟ್ಟವರಿಗೆ, ಹೆಸರು ಹೇಳಿ, ನೀರು ಬಿಡುವುದು.

ಈ ವರ್ಷ ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯ ಶ್ರಾದ್ಧ ಯಾವ ತಿಥಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ನೀವು [ಆಚಾರ್ಯರನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು](/app/ask).

ಮೂಲಗಳು

• Valmiki Ramayana, Bala Kanda, sarga 39: the horse is stolen by a rakshasa in disguise, and Sagara sends his sixty thousand sons to dig for it. Hari Prasad Shastri's English translation, Wisdomlib.
• Valmiki Ramayana, Bala Kanda, sarga 40: the brothers are sent down a second time, bow to the elephants of the quarters, accuse Kapila and are reduced to ashes.
• Valmiki Ramayana, Bala Kanda, sarga 41: Amshuman finds the ashes and the horse, and Garuda tells him only the Ganga can release the dead.
• Valmiki Ramayana, Bala Kanda, sarga 42: Amshuman and Dilipa fail, and Bhagiratha begins his austerities at Gokarna.
• Valmiki Ramayana, Bala Kanda, sarga 43: Shiva takes the fall of the Ganga on his head, and Jahnu drinks and releases her.
• Valmiki Ramayana, Bala Kanda, sarga 44: the water reaches the ashes, and the river is named Bhagirathi.
• Bhagavata Purana, Canto 9, chapter 8: the same story of Sagara, his sons and Kapila, told much more briefly.
• Bhagavata Purana, Canto 9, chapter 9: the Bhagavata's short version of the descent of the Ganga.