ସୋମବାର ବ୍ରତ ଓ ଶ୍ରାବଣ ସୋମବାର: ଶିବ-ଭକ୍ତିର ସାପ୍ତାହିକ ସୂତ୍ର
ଶିବ ପୁରାଣ ଓ ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ ସୋମବାର ବ୍ରତକୁ ଶିବଙ୍କ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ ବ୍ରତ ଭାବେ କୁହନ୍ତି। ଶ୍ରାବଣ ମାସର ସୋମବାର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ସୋଳହ ସୋମବାର ବ୍ରତ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଅନୁଭବ।
ସମୀକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି Vidhata Editorial Desk · ଅଦ୍ୟତନ ହୋଇଛି
In this article
ସୋମବାର ଶିବଙ୍କ ବାର କାହିଁକି
ଶିବ ପୁରାଣ ଅନୁଯାୟୀ - ସୋମ ଅର୍ଥ ଚନ୍ଦ୍ର। ଶିବଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ଅର୍ଦ୍ଧ-ଚନ୍ଦ୍ର। ଚନ୍ଦ୍ର କଥା ଅଲଗା - ଦକ୍ଷ-ଯଜ୍ଞରେ ଶାପ-ଗ୍ରସ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ; ଶିବ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମସ୍ତକରେ ଧାରଣ କରି ଆଶ୍ରୟ ଦେଲେ। ସେହି ଦିନ ସୋମବାର। ତେଣୁ ସୋମବାର ଶିବଙ୍କ-ବାର।
ସୋମ ଅର୍ଥ ଅମୃତ ବି। ଶିବ ଅମୃତ-ଦାନ କରନ୍ତି - ଆୟୁ-ଅମୃତ, ଶାନ୍ତି-ଅମୃତ, ଭକ୍ତି-ଅମୃତ। ସୋମବାର ବ୍ରତ ଅମୃତ-ଗ୍ରହଣର ଦିନ।
ଜ୍ୟୋତିଷୀୟ ଭାବେ - ସୋମ ଗ୍ରହ ଚନ୍ଦ୍ର। ଚନ୍ଦ୍ର-ଶକ୍ତି ସୋମବାର ସର୍ବାଧିକ। ମନ ଚନ୍ଦ୍ର-ଶାସିତ। ତେଣୁ ସୋମବାର-ବ୍ରତ ମନ-ଶାନ୍ତି ଓ ଭାବନା-ସ୍ଥିରତା ଆଣେ।
ଶ୍ରାବଣ ମାସର ବିଶିଷ୍ଟତା
ଶ୍ରାବଣ ମାସ (ଜୁଲାଇ-ଅଗଷ୍ଟ) ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ। ଶିବ ପୁରାଣ କୁହେ - ଶ୍ରାବଣରେ ଶିବ ଭୂମିରେ ବାସ କରନ୍ତି। କୈଳାସ ଛାଡ଼ି ଭକ୍ତଙ୍କ ଠାରେ ଆସନ୍ତି। ଯେତେ ବ୍ରତ-ପୂଜା ଶ୍ରାବଣରେ, ସତେ ଯେପରି ସିଧାସଳଖ ଶିବଙ୍କୁ।
ଶ୍ରାବଣ ସୋମବାର - "ସାୱାନ ସୋମବାର"। ବର୍ଷରେ ୪ ବା ୫ ଆସେ (ଶ୍ରାବଣ ମାସର ସୋମବାର-ସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ)। ଶାସ୍ତ୍ର କୁହେ ସବୁ ଲଗାତାର ବ୍ରତ ରଖିଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିବ-ଆଶୀର୍ବାଦ।
ଶ୍ରାବଣ ସୋମବାର ଶିବ-ଲିଙ୍ଗ ଅଭିଷେକ ବିଶେଷ - ଗଙ୍ଗା-ଜଳ ଆଣି ଶିବ-ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଢ଼ାଳିବାର (କାଁବର-ଯାତ୍ରା)। ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଏହି ବ୍ୟବହାର ବହୁ ବ୍ୟାପକ; ଓଡ଼ିଶାରେ ଲିଙ୍ଗରାଜ-ମନ୍ଦିରରେ ଶ୍ରାବଣ-ଯାତ୍ରା ବିଖ୍ୟାତ।
ବ୍ରତ କେଉଁମାନେ କରନ୍ତି
ଶିବ ପୁରାଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ-ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରତୀଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା -
ଅବିବାହିତା କନ୍ୟା - ସୁ-ସ୍ୱାମୀ-ଲାଭ। ପୁରାଣରେ ପାର୍ବତୀ ସ୍ୱୟଂ ସୋମବାର ବ୍ରତ କରି ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ରୂପେ ଲାଭ କଲେ। ଏହି ବ୍ୟବହାର ସେଇ କଥା-ସ୍ମରଣ।
ବିବାହିତା ସ୍ତ୍ରୀ - ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆୟୁ-ବୃଦ୍ଧି, ଗୃହ-ଶାନ୍ତି।
ସନ୍ତାନ-ହୀନ ଯୋଡ଼ି - ସନ୍ତାନ-ସିଦ୍ଧି।
ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ-ସମସ୍ୟା-ଗ୍ରସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି - ଆରୋଗ୍ୟ। ଶିବ "ବୈଦ୍ୟନାଥ" ବି - ବୈଦ୍ୟଙ୍କ ଦେବତା।
କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିନା - ସାଧାରଣ ଶିବ-ଭକ୍ତି। ଶିବ-ଚେତନା ସ୍ୱୟଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି।
ବ୍ରତ-ବିଧି
ସୋମବାର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବ ସ୍ନାନ। ଶୀତଳ ଜଳ ଭଲ - ଶିବ ଶୀତଳ-ପ୍ରେମୀ। ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର।
ସୁବାହ-ବିଧି - ଶିବ-ସ୍ଥାନ ବା ମନ୍ଦିର। ଶିବ-ଲିଙ୍ଗ ବା ଶିବ-ପ୍ରତିମା। ଗଙ୍ଗା-ଜଳ ବା ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଅଭିଷେକ। ବେଲପତ୍ର (୩-ପତ୍ର ଗୋଟିଏ ସେଟ, ୧୦୮ ସେଟ ଆଦର୍ଶ)। ଧାତୁରା ଫୁଲ, ଆକନ୍ଦ ଫୁଲ। ଶ୍ୱେତ ଚନ୍ଦନ ତିଲକ। "ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ" ୧୦୮ ଥର - ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା।
ଦିନଯାକ - ଖାଲି ପେଟ (ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ) କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ସମୟ ଫଳାହାର। ଲୌଣ-ବର୍ଜନୀୟ। ସତ୍ୟ କଥା, ଶାନ୍ତ ଆଚରଣ, କ୍ରୋଧ-ତ୍ୟାଗ। "ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ" ଯଥା-ସମ୍ଭବ।
ସନ୍ଧ୍ୟା - ସ୍ନାନ। ଶିବ-ପୂଜା ପୁନର୍ଗଠନ। ଶିବ ଚାଳିସା, ଶିବାଷ୍ଟକମ୍, ବା ରୁଦ୍ର-ଅଷ୍ଟାଧ୍ୟାୟୀ ପଠନ। ଆରତୀ। ବ୍ରତ-ସମାପନ - ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପର ସତ୍ତ୍ୱିକ ଭୋଜନ।
ସୋଳହ-ସୋମବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା
ଶିବ ପୁରାଣ ସୋଳହ ସୋମବାର ବ୍ରତର ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ୧୬ ଲଗାତାର ସୋମବାର ବ୍ରତ - ସମସ୍ତ ସୁ-କାମନା ସିଦ୍ଧ।
ବ୍ୟବହାରିକ ସୂତ୍ର -
ସୋମବାର ଚୟନ ସଚେତନ ଭାବେ। ଶ୍ରାବଣ ସୋମବାରରୁ ଆରମ୍ଭ - ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ୧୬ ସୋମବାର = ୪ ମାସ। ୧୬ ସୋମବାର ଲଗାତାର - ଗୋଟିଏ ବି ତୁଟି ନ ହେବ। ତୁଟିଲେ ପୁନଃ ଆରମ୍ଭ।
୧୬ ସୋମବାର ଶେଷରେ "ଉଦ୍ୟାପନ" - ଶିବ-ପୂଜା ବିଶେଷ, ୧୬ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ-ଦାନ, ୧୬ ବେଲ-ବୃକ୍ଷ-ଦାନ କିମ୍ବା ବୃକ୍ଷ-ରୋପଣ।
ବ୍ୟବହାରିକ ଅନୁଭବ - ୧୬ ସୋମବାର ବ୍ରତ ଶେଷରେ ବ୍ରତୀ ଭିନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତି। ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ସମ୍ବନ୍ଧ, ସମ୍ପତ୍ତି - ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସେଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ-ଫଳ।
ଚନ୍ଦ୍ର-ବାଧା ଓ ସୋମବାର
ଯଦି ଆପଣଙ୍କ କୁଣ୍ଡଳୀରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଖରାପ ସ୍ଥିତିରେ - ନୀଚ ବୃଶ୍ଚିକରେ, ରାହୁ-ଯୁତ, ଅଷ୍ଟ-ସ୍ଥିତି - ସୋମବାର ବ୍ରତ ବିଶେଷ ଭଲ। ଚନ୍ଦ୍ର ମା’-ସମ୍ବନ୍ଧ ଶାସନ କରେ; ଚନ୍ଦ୍ର-ଶକ୍ତି ଖରାପ ହୋଇଥିଲେ ମା’-ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ-ସମସ୍ୟା, ମନ-ଅସ୍ଥିରତା, ଅନିଦ୍ରା। ସୋମବାର ବ୍ରତ + ଶିବ-ଚନ୍ଦ୍ର-ସମ୍ବନ୍ଧ-ସ୍ମରଣ ଚନ୍ଦ୍ର ସୁଦୃଢ଼ କରେ।
ଚନ୍ଦ୍ର ମହାଦଶା ବା ଅନ୍ତର୍ଦଶା ସମୟରେ ସୋମବାର ବ୍ରତ ସର୍ବାଧିକ ଶୁଭ। ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତୁ ଦାନ - ଦୁଗ୍ଧ, ଚାଉଳ, ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର, ମୋତି - ସୋମବାର ଦାନ-ଆଚରଣ।
ଗଭୀର ବାର୍ତ୍ତା
ଶିବ ଅସୀମ ଭକ୍ତିର ଦେବ। ବିଧି ସୀମିତ ନୁହଁନ୍ତି। ଯଦି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରତ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ସୋମବାର ୧୦୮ ଥର "ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ" ଭିତର-ସତ୍ୟରେ କୁହିଲେ - ସେଇଆ ବି ଯଥେଷ୍ଟ। ଶିବ ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ଭୟଙ୍କର-ଶ୍ମଶାନ-ବାସୀ - ସେ ଭକ୍ତଙ୍କ ସରଳ-ଆହ୍ୱାନ ସୁନନ୍ତି। ସୋମବାର ସ୍ୱୟଂକୁ ଯଥା-ସମ୍ଭବ ଶିବ-ଚେତନାରେ ରଖନ୍ତୁ। ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଆପଣ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରୁ ନ ଥିବେ - ଶିବ ଭିତରେ ବାସ କରନ୍ତି।