ଶିବ ପୂଜା ବିଧି: ସୋମବାର ଓ ପ୍ରଦୋଷ-ସମୟର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ

ସୋମବାର ଓ ପ୍ରଦୋଷ କାହିଁକି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିବ-ବାର

ସୋମ ଅର୍ଥାତ୍ ଚନ୍ଦ୍ର। ଚନ୍ଦ୍ର ଶିବଙ୍କ ମସ୍ତକର ଅଳଙ୍କାର - "ଚନ୍ଦ୍ର-ଶେଖର"। ଶିବ ପୁରାଣ ଅନୁଯାୟୀ ଦକ୍ଷ-ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଶାପ-ଯୋଗୁଁ କ୍ଷୟ-ଗ୍ରସ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଶିବଙ୍କ ଶରଣ-ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ; ଶିବ ତାଙ୍କୁ ମସ୍ତକରେ ଧାରଣ କଲେ। ସେଇଥିପାଇଁ ସୋମବାର ଶିବ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଭୟଙ୍କ ଶକ୍ତି। ମନ-ସମ୍ୱନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ୟା, ସ୍ତ୍ରୀ-ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ବିବାହ-ଯୋଗ, ଶିକ୍ଷା ସବୁ ସୋମବାର-ଶିବ-ପୂଜା ସୁପାରିଶ।

ପ୍ରଦୋଷ ଅର୍ଥାତ୍ ତ୍ରୟୋଦଶୀ-ତିଥିର ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ-ସମୟ - ୧.୫ ଘଣ୍ଟା ପୂର୍ବରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ-ପର ୧ ଘଣ୍ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ ଓ ଶିବ ପୁରାଣ-ଉମା-ସଂହିତା ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବ-ଗଣ ଏହି ସମୟ ଶିବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି; ଶିବ ସ୍ୱୟଂ ତ୍ରୟୋଦଶୀ-ସନ୍ଧ୍ୟାରେ କୈଳାଶ-ସଭାରେ ତାଣ୍ଡବ କରନ୍ତି। ଯଦି ସୋମ-ପ୍ରଦୋଷ ସମ୍ୱୋଗ ହୁଏ (ସୋମବାର ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥି), ଶ୍ରେଷ୍ଠ-ତମ ଯୋଗ - "ସୋମ-ପ୍ରଦୋଷ"।

ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ

ଶିବ-ଲିଙ୍ଗ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ - ନର୍ମଦା-ବାଣ-ଲିଙ୍ଗ ବା ସ୍ଫଟିକ-ଲିଙ୍ଗ) ବା ଶିବ-ପ୍ରତିମା; ବେଲ-ପତ୍ର (ତ୍ରିଦଳ - ତିନଟି ପତ୍ର ଯୋଡ଼ି ଗୋଟିଏ ଡାଳ); ଧୁତୁରା-ଫୁଲ ଓ ଫଳ; ଆକନ୍ଦ-ଫୁଲ; ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଓ ଗଙ୍ଗା-ଜଳ; ପଞ୍ଚାମୃତ (ଦୁଗ୍ଧ, ଦଧି, ଘୃତ, ମଧୁ, ଶର୍କରା); ଭସ୍ମ (ବିଭୂତି); ଚନ୍ଦନ; ଭାଙ୍ଗ (ଯଦି ସମ୍ଭବ); ଅଗରବତୀ, ଘୃତ-ଦୀପ; ନୈବେଦ୍ୟ - ଫଳ, ଖୀର, ବେଲ-ଫଳ।

ସୁବହ ସୋମବାର ଷୋଡଶ-ଉପଚାର ପୂଜା

୧. ସ୍ନାନ, ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର। ୨. ଶିବ-ସ୍ଥାନ ସଫାଈ। ୩. ଆଚମନ - ଜଳ ତିନ ଥର। ୪. ସଂକଳ୍ପ - ସୋମବାର-ଶିବ-ପୂଜା-ସ୍ୱାଭିଷ୍ଟ-ସିଦ୍ଧି-ସଂକଳ୍ପ। ୫. ଆବାହନ - "ଓଁ ଆଗଚ୍ଛ ଭଗବନ୍ ଶିବ" ଶିବ-ଆହ୍ୱାନ।

୬. ସ୍ନାନ-ଉପଚାର (ସର୍ବାଧିକ ବିଶିଷ୍ଟ) - ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ-ଅଭିଷେକ; ଦୁଗ୍ଧ-ଅଭିଷେକ; ଦଧି-ଅଭିଷେକ; ଘୃତ-ଅଭିଷେକ; ମଧୁ-ଅଭିଷେକ; ଶର୍କରା-ଅଭିଷେକ; ଗଙ୍ଗା-ଜଳ-ଅଭିଷେକ; ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ-ଅନ୍ତିମ-ଅଭିଷେକ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଭିଷେକ-ସମୟ "ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ" ଅଖଣ୍ଡ ଜପ।

୭. ବସ୍ତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ। ୮. ଭସ୍ମ-ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ। ୯. ଚନ୍ଦନ। ୧୦. ବେଲ-ପତ୍ର ଅର୍ପଣ - ସର୍ବାଧିକ ଆବଶ୍ୟକ ଉପଚାର। ୧୧. ଧୁତୁରା, ଆକନ୍ଦ, ଶ୍ୱେତ-କମଳ ଅର୍ପଣ। ୧୨. ଧୂପ - ଅଗରବତୀ। ୧୩. ଦୀପ ଜଳାଇ। ୧୪. ନୈବେଦ୍ୟ - ଫଳ, ଖୀର, ବେଲ-ଫଳ। ୧୫. "ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ" ୧୦୮ ଥର; ତାହାପରେ ଶିବ ତାଣ୍ଡବ ସ୍ତୋତ୍ର (ରାବଣ-କୃତ) ଯଦି ସମ୍ଭବ, ବା ଶିବ-ଚାଳିସା, ବା ରୁଦ୍ରାଷ୍ଟକ; ୧୬. ଆରତୀ, ତିନ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ (ଶିବ-ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ଅଧା - ଶିବ-ଜଳାଧାରୀ ସ୍ଥାନ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି ନାହିଁ), ନମସ୍କାର।

ବେଲ-ପତ୍ର ଅର୍ପଣର ବିଶିଷ୍ଟ ବିଧି

ବେଲ-ପତ୍ରର ସମ୍ମାନ - ସର୍ବାଧିକ ଆବଶ୍ୟକ। ତ୍ରିଦଳ ଅଖଣ୍ଡ ଥାଇ (କୌଣସି ପତ୍ର ଚିରା ନୁହେଁ); ସୁଚିକ୍କଣ ପତ୍ର; ଚକ୍ର-ସମ୍ୱନ୍ଧୀୟ ବ୍ରଣ ନୁହେଁ। ବେଲ-ପତ୍ର-ଅର୍ପଣ-ସମୟ ସୁଗନ୍ଧୀ ପାଖ ତଳକୁ ମୁହାଁଇ, ବୃନ୍ତ-ଅଂଶ ଆପଣଙ୍କ ଆଡ଼କୁ।

ଶିବ-ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଗୋଟିଏ-ଗୋଟିଏ କରି ଅର୍ପଣ ଯଦି ସମ୍ଭବ; "ଓଁ ତ୍ର୍ୟମ୍ୱକଂ ଯଜାମହେ" ବା "ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ" ସମେତ। ୧୦୮ ବେଲ-ପତ୍ର = ସର୍ବାଧିକ ସୁପାରିଶ। ୨୧ ବେଲ-ପତ୍ର = ସୁପାରିଶ। ୩ ବେଲ-ପତ୍ର = ସର୍ବନିମ୍ନ।

ସୋମବାର ଅସମ୍ଭବ ହେଲେ ଅନ୍ୟ ଦିନର ବେଲ-ପତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିପାରନ୍ତି - ବେଲ-ପତ୍ର ବାସୀ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯଥା ଗଙ୍ଗା-ଜଳ। ଶିବ ପୁରାଣ ସ୍ପଷ୍ଟ।

ପ୍ରଦୋଷ-କାଳ-ପୂଜା (ସନ୍ଧ୍ୟା)

ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତର ୧.୫ ଘଣ୍ଟା ପୂର୍ବ ଠାରୁ ୧ ଘଣ୍ଟା ପର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ସୋମ-ପ୍ରଦୋଷ (ସୋମବାର-ତ୍ରୟୋଦଶୀ) ସର୍ବାଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତା’ ପରେ ଶନି-ପ୍ରଦୋଷ (ଶନିବାର-ତ୍ରୟୋଦଶୀ - ସନ୍ତାନ-ସୁଖ); ଭୌମ-ପ୍ରଦୋଷ (ମଙ୍ଗଳବାର - ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଋଣ-ମୁକ୍ତି)।

ବିଧି - ସୁବହ ସୋମବାର-ପୂଜା ସମ ସମାନ। ଅତିରିକ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ - ଦିନ-ଭର ଉପବାସ; ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପୂର୍ବ ସ୍ନାନ; ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର; ଶିବ-ତାଣ୍ଡବ ସ୍ତୋତ୍ର ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ; ୧୦୮ ଦୀପ-ଅର୍ପଣ ଯଦି ସମ୍ଭବ। ବ୍ରତ-ସମାପନ - ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ-ପର ୨ ଘଣ୍ଟା ପର, ଶିବ-ନୈବେଦ୍ୟ-ପ୍ରସାଦ-ଗ୍ରହଣ।

ଶ୍ରାବଣ-ସୋମବାର - ବର୍ଷର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୋମବାର-ବ୍ରତ

ଶ୍ରାବଣ ମାସ (ଜୁଲାଇ-ଅଗଷ୍ଟ) ଶିବ-ର ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ ମାସ। ଶ୍ରାବଣର ୪ ବା ୫ ସୋମବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ-ବ୍ରତ; ସୁବହ-ସୋମବାର ପୂଜା; ବେଲ-ପତ୍ର-୧୦୮; ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଶିବ-ମନ୍ଦିର-ଯାତ୍ରା; ଶିବ-ସ୍ତୋତ୍ର-ପାଠ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରତ - ସ୍ୱାମୀ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଉଭୟ ସୁପାରିଶ।

ଓଡ଼ିଶାରେ ଲିଙ୍ଗରାଜ-ଭୁବନେଶ୍ୱର, ଲୋକନାଥ-ପୁରୀ, କପିଳାସ-ଧେନ୍କାନାଳ-ର ଶ୍ରାବଣ-ସୋମବାର-ଦର୍ଶନ ସର୍ବାଧିକ ସ୍ୱୀକୃତ। ତ୍ର୍ୟମ୍ୱକେଶ୍ୱର-ନାସିକ, କାଶୀ-ବିଶ୍ୱନାଥ, ଓ ଦ୍ୱାଦଶ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ-ଯାତ୍ରା ଭାରତ-ବ୍ୟାପୀ ସୁପାରିଶ।

ବର୍ଜନୀୟ

ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ ବର୍ଜିତ - ତୁଳସୀ (ତୁଳସୀ ବିଷ୍ଣୁ-ସମ୍ୱନ୍ଧୀୟ, ଶିବ-ବର୍ଜିତ; ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣ-ସ୍ପଷ୍ଟ); କେତକୀ-ଫୁଲ (ଶିବ-ବ୍ରହ୍ମା-କଥାନୁସାରେ କେତକୀ-ର ଶିବ-ଶାପ); ସିନ୍ଦୁର (ଶିବ-ବର୍ଜିତ - କେବଳ ପାର୍ବତୀ-ଅର୍ପଣ); ହଳଦୀ (ବର୍ଜିତ - ଶ୍ୱେତ-ବର୍ଣ୍ଣ ଶିବ-ପ୍ରିୟ); ଶଙ୍ଖ-ଜଳ (ଶିବ-ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଶଙ୍ଖରୁ ଜଳ-ଅଭିଷେକ ବର୍ଜିତ, କିନ୍ତୁ ଶିବ-ପୂଜା-ସମୟ ଶଙ୍ଖ-ଧ୍ୱନି ସ୍ୱୀକୃତ)।

ଶିବ-ଲିଙ୍ଗ-ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ - ଜଳାଧାରୀ ଅଂଶ-ଅତିକ୍ରମ ବର୍ଜିତ। ଅଧା-ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି ଫେରନ୍ତୁ।

ଗଭୀର ବାର୍ତ୍ତା

ଶିବ "ଭୋଳାନାଥ" - ସବୁ ଦେବଙ୍କ ଭିତରେ ସର୍ବାଧିକ ସରଳ। ଅମରନାଥ-ଯାତ୍ରୀ ୭ ଦିନର କଷ୍ଟ ଭିତରେ ଯାଆନ୍ତି - ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶିବ ଖାଲି ଗୋଟିଏ ବରଫ-ଲିଙ୍ଗ। ଶିବ ଭବ୍ୟ ସେଟଅପ୍ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। ଗୋଟିଏ ବେଲ-ପତ୍ର, ଅଳ୍ପ ଜଳ, ଓ ଶୁଦ୍ଧ "ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ" - ସେତିକି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ।

କିନ୍ତୁ ଶିବ ଭକ୍ତିର ସତ୍ୟତା ବୁଝନ୍ତି। ଯିଏ ୧୦୮ ଥର "ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ" ଯନ୍ତ୍ର-ଭଳି ପଢ଼ି ବାହାରେ ମିଥ୍ୟା ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ। ଯିଏ ସ୍ୱ-ସମ୍ମାନ, ସତ୍ୟ ଓ ଅନୁଶାସନ-ସହ ବଞ୍ଚନ୍ତି - ସେମାନଙ୍କ ଗୋଟିଏ "ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ" ଶିବ-ଶ୍ରବଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପହଞ୍ଚେ।

ଶିବ-ଭକ୍ତିର ଚରମ ଉଦାହରଣ - ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ରାଵଣ ଓ ବାଣାସୁର। ତିନ ଅଲଗା ସ୍ୱଭାବ; ତିନ ଅଲଗା ବାଟ। କିନ୍ତୁ ତିନ ସତ୍ୟ-ଭକ୍ତ। ଶିବ ସ୍ୱାଭିମାନ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ସ୍ୱୟଂ-ସମ୍ମାନ ଚାହାନ୍ତି।