ਚਵਨ ਅਤੇ ਸੁਕੰਨਿਆ: ਵਰਮੀ ਵਿੱਚੋਂ ਝਾਕਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ
ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਤਪ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਿਉਂਕ ਦੀ ਵਰਮੀ ਚੜ੍ਹ ਗਈ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਉਸ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਦੇ ਦੋ ਬਿੰਦੂ ਵੇਖੇ ਅਤੇ ਇਹ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਵੀ ਵਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਡਾ ਖੁਭੋ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸੀ ਹਰਜਾਨੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਵਿਆਹ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜੌੜੇ ਵੈਦਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੌਦਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਜਿਸ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਆਪਣਾ ਬਚਨ ਨਿਭਾਇਆ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਰ ਦਵਾਈ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਚਵਨਪ੍ਰਾਸ਼ ਦਾ ਡੱਬਾ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਬਿਰਧ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਂ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ Vidhata Editorial Desk · ਅੱਪਡੇਟ
ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਵਰਮੀ
ਚਵਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੀ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਉਹ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਭ੍ਰਿਗੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦਾ ਆਦਿ ਪਰਵ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਪੁਲੋਮਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਖਿੱਚ-ਧੂਹ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿਲਕ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਮੇ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਖਦੇ ਉਸ ਬਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਰਾਖਸ਼ ਸੜ ਕੇ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਅਰਥ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾਲ ਰੱਖਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਗੇ ਚਵਨ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਡਿੱਗ ਕੇ ਟਿਕ ਗਿਆ ਸੀ।
ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕਰੜੇ ਰਾਹ ਦਾ ਤਪੱਸਵੀ ਬਣਿਆ। ਰਾਜਾ ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਦੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਰਤ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਰੁੱਤਾਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ। ਇੰਨਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਜੰਗਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਮੰਨਣਾ ਛੱਡ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੀੜੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਉਂਕ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਘਰ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਵਰਮੀ ਮੋਢਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੋ ਗਈ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਿਟ ਗਈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਵੇਲਾਂ ਦੌੜ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸਭ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਚਵਨ ਦਾ ਕੁਝ ਵੀ ਬਾਕੀ ਨਾ ਰਿਹਾ, ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਵਰਮੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਝਾਕਦੀਆਂ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਦੇ ਦੋ ਬਿੰਦੂ।
ਕੰਡਾ
ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਲਾਮ-ਲਸ਼ਕਰ ਨਾਲ ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਉੱਤੇ ਆਇਆ, ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਔਰਤਾਂ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਕੰਨਿਆ ਸੀ। ਡੇਰਾ ਲੱਗ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਰਮੀ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋ ਚਾਨਣ ਵੇਖੇ।
ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਫ਼ ਕਹਿਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਇੰਝ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਹੋਵੇ। ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੁਗਨੂੰ ਸਮਝਿਆ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਤਸੁਕਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕੰਡਾ ਲੱਭਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਨਣਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਭੋ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਚਾਨਣ ਬੁਝ ਗਏ। ਮੋਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਗਿੱਲਾ ਜਿਹਾ ਬਾਹਰ ਆਇਆ। ਤਦ ਉਹ ਡਰ ਗਈ, ਅਜੇ ਇਹ ਸਮਝੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕੀਤਾ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਡੇਰੇ ਪਰਤ ਕੇ ਚੁੱਪ ਰਹੀ।
ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਹ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਗੂੜ੍ਹੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਫੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਚਵਨ ਨੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਮੌਸਮ ਵਾਂਗ ਡੇਰੇ ਉੱਤੇ ਉਤਰ ਆਇਆ। ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਹਰ ਬੰਦੇ ਅਤੇ ਡੰਗਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਮਲ ਮੂਤਰ ਦੇ ਰਾਹ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ। ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਖਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਪੂਰੇ ਸ਼ਾਹੀ ਡੇਰੇ ਤੋਂ ਜੰਗਲ-ਪਾਣੀ ਵੀ ਨਾ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਊ ਬਿਆਨ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪੰਨਾ ਵੀ ਖਰਾ ਹੀ ਰਹੇਗਾ। ਸਾਰਾ ਡੇਰਾ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਜਕੜਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਕੜਿਆ ਹੀ ਰਿਹਾ।
ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਰੁੱਸੇ ਹੋਏ ਤਪੱਸਵੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪਛਾਣਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਡੇਰੇ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਦਾ ਫਿਰਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਵੀ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤਦ ਸੁਕੰਨਿਆ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਬੋਲੀ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਰਮੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਚਾਨਣ ਵੇਖੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਡਾ ਖੁਭੋ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ ਸੀ। ਕੋਈ ਇਸ਼ਾਰਾ ਉਸ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਪਹਿਲਾ ਬਚਨ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬਚਨ ਜੋ ਸਾਰੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਜੋ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਹੋ।
ਹਰਜਾਨਾ
ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਵਰਮੀ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਿਆ, ਅਤੇ ਤਰਲੇ ਕੀਤੇ। ਚਵਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਕੁੜੀ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇ।
ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਨਰਮ ਬਣਾ ਕੇ ਸੁਣਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਥਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਸੱਟ ਦੇ ਹਰਜਾਨੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੇ ਬੁੱਢੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਦੋ ਮਰਦਾਂ ਦਾ, ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਹਿਸਾਬ, ਉਸ ਨਾਲ ਨਬੇੜਿਆ ਗਿਆ। ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਪੁੱਛੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਗਈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀ। ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦੀ, ਫਲ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਦੀ, ਅੱਗ ਸਾਂਭਦੀ, ਉਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਤੋਰਦੀ ਜੋ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵਿਆਹ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾਇਆ ਗਿਆ ਤਦ ਜੋ ਵੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸ ਨੇ ਸੱਚ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ।
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਰੂਪ, ਸ਼ਤਪਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿੱਚ, ਸੱਟ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੇਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਮਿਟਾਉਣ ਨਾਲੋਂ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੰਡਾ ਹੈ, ਨਾ ਅੱਖਾਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਚਵਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਸ਼ੈਅ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਯਾਤ ਦੇ ਕੁਲ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜੋ ਸਜ਼ਾ ਭੇਜਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਵੱਖਰੀ, ਸਰੀਰਾਂ ਦਾ ਰੁਕਣਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਅਮਨ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ, ਸਾਕ ਅਚਾਨਕ ਸਾਕ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਖ਼ੀਰ ਰਾਜਾ ਕਾਰਨ ਲੱਭਣ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਠ ਜ਼ਖ਼ਮ ਬਾਰੇ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ, ਸਜ਼ਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਨਬੇੜੇ ਬਾਰੇ ਸਹਿਮਤ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਹੀ ਮੁੱਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜੌੜੇ ਦੇਵਤੇ
ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜੌੜੇ ਵੈਦ ਹਨ, ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ, ਸੁਰਗ ਦੇ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਕੰਨਿਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਦੋਂ ਆਏ ਜਦੋਂ ਉਹ ਹੁਣੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਨਿਕਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਥਾਏਂ ਰੁਕ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ: ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਦੀ ਧੀ, ਚਵਨ ਦੀ ਪਤਨੀ। ਇਸ ਬੰਦੋਬਸਤ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੁਕਾਈ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਵਰਗੀ ਔਰਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੇ ਬੁੱਢੇ ਪਿੱਛੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਗਾਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲੈ।
ਉਸ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੇ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਬੱਸ ਇੰਨਾ ਹੀ ਸੀ।
ਤਦ ਜੌੜਿਆਂ ਨੇ ਉਹ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਰੱਖੀ ਜੋ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਮੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਵੈਦ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਵਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਨਵੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ। ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਸੀ: ਜਦੋਂ ਇਹ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਮੁੜ ਚੁਣੇਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਨਾਲ ਹਾਮੀ ਨਹੀਂ ਭਰੀ। ਉਹ ਚਵਨ ਕੋਲ ਗਈ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਜੌੜੇ ਦੇਵਤੇ, ਪੇਸ਼ਕਸ਼, ਸ਼ਰਤ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮੰਨ ਲੈ।
ਤਿੰਨੇ ਮਰਦ ਇਕੱਠੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ। ਪਾਣੀ ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੇ ਬੁੱਢੇ ਅਤੇ ਦੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਮਿਟ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਮਰਦ ਉੱਪਰ ਆਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਨ। ਜਵਾਨ, ਸੋਹਣੇ, ਇੱਕੋ ਲਿਸ਼ਕ ਨਾਲ ਲਿਸ਼ਕਦੇ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਕੁੰਡਲ ਪਾਈ, ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਅੱਖ ਪਹੁੰਚੇ ਹਰ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਪਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਧੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਦੇਵਤੇ ਸਨ। ਅਤੇ ਸੁਕੰਨਿਆ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਤੀਹਰੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕੋ ਬੰਦਾ ਲੱਭਣਾ ਸੀ।
ਇਸ ਪਲ ਨੂੰ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਪਾਠ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਾਂਭਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਉਸ ਤੋਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਅੱਗੇ ਹੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਲਗਭਗ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾਉਂਦਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਜਾਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਚੁਣਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਹੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਜਿਸ ਪਤਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੋਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਸ ਬਾਰੇ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਮਿਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜੌੜਿਆਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਗਿਲੇ ਦੇ ਆਪਣਾ ਸੌਦਾ ਨਿਭਾਇਆ। ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੋ ਵਾਰ ਆਏ ਸਨ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਬੁਝਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਚਵਨ ਨੂੰ ਹੀ ਲਿਆ। ਇਹੀ ਦੂਜਾ ਬਚਨ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਚੁਣਿਆ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਚੁਣਨਾ।
ਕਰਜ਼
ਚਵਨ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ, ਜਵਾਨ, ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਔਰਤ ਦਾ ਪਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਦੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜੌੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਮ।
ਸੋਮ ਯੱਗ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪੰਗਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਵੈਦ ਸਨ। ਬੰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਸਨ, ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਦੱਖਣਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਗਿਣੇ ਗਏ ਇਲਾਜ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਘੁਲਿਆ ਮਿਲਿਆ ਕੋਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪੀ ਸਕਦਾ। ਚਵਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਦਿਵਾਉਣ ਦਾ ਬਚਨ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦੇਣਾ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਰਗ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪ ਉਸ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਉਹ ਬਚਨ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਦੇ ਹੀ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪ ਯੱਗ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਨੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਲਈ ਸੋਮ ਚੁੱਕਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ। ਚਵਨ ਡੋਲ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਬੱਜਰ ਚੁੱਕਿਆ, ਅਤੇ ਚਵਨ ਨੇ, ਪਿਆਲਾ ਥੱਲੇ ਰੱਖੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ, ਉਸ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਬਾਂਹ ਵਾਰ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਰੋਕੀ ਰੱਖੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਤਪ ਦੇ ਸੇਕ ਵਿੱਚੋਂ ਮਦ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੈਅ ਘੜੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਨਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਯੱਗ ਵਿੱਚੋਂ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਉੱਠੀ ਕਿ ਬਹਿਸ ਦੀ ਥਾਂ ਹੀ ਨਾ ਰਹੀ, ਇੱਕ ਜਬਾੜ੍ਹਾ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਅਸਮਾਨ ਨਾਲ, ਦੰਦ ਮੀਨਾਰਾਂ ਜਿੱਡੇ ਲੰਮੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਇੰਝ ਵਧੀ ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਕੋਈ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਬੁਰਕੀ ਹੋਵੇ। ਇੰਦਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੁਕੀ ਲਟਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਝੁਕ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਮ ਪੀਣ ਲੱਗੇ।
ਫਿਰ ਚਵਨ ਨੇ ਮਦ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ੈਅ ਖੜ੍ਹੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਟੋਟੇ ਉੱਥੇ ਵਸਾ ਦਿੱਤੇ ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਸ਼ਰਾਬ ਵਿੱਚ, ਜੂਏ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹਿਸਾਬ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ਤਪਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇੱਥੇ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਜੌੜੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਆਪ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗੱਲ ਜਾਣ ਕੇ ਜੋ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਜੋ ਯੱਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਉਹ ਸਿਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਗੁਆਚਿਆ ਸਿਰ ਜੋੜ ਕੇ। ਨਾ ਮਦ, ਨਾ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਬਾਂਹ। ਰਾਹ ਦੋ, ਪਹੁੰਚ ਇੱਕੋ: ਵੈਦਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਚਵਨ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਪੂਰਾ ਲੱਥ ਗਿਆ।
ਡੱਬੇ ਉੱਤੇ ਲਿਖਿਆ ਨਾਂ
ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੋਰ, ਅਤੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਸ਼ੈਲਫ਼ ਉੱਤੇ ਪਈ ਹੈ। ਚਵਨਪ੍ਰਾਸ਼, ਦੇਸ ਦੀ ਹਰ ਦਵਾਈ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਉੱਤੇ ਵਿਕਦਾ ਉਹ ਗੂੜ੍ਹਾ ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਵਾਲਾ ਅਵਲੇਹ, ਇਸੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਵੈਦਗੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥ, ਜਦੋਂ ਰਸਾਇਣ ਯਾਨੀ ਕਾਇਆ ਕਲਪ ਦੇ ਨੁਸਖ਼ੇ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਉਹੀ ਨੁਸਖ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਚਵਨ ਲਈ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬੁੱਢੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਮੋੜ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸੰਬੰਧ ਬੱਸ ਇੰਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਡੱਬਾ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਲੇਬਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਰਮੀ, ਕੰਡਾ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ, ਤਿੰਨੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।
ਜੋ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਘੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਸਤਰ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਦੈਂਤ ਉਤਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਖੜ੍ਹੀ। ਉਹ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਉੱਤੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਦੋਂ ਸੱਚ ਬੋਲਿਆ ਜਦੋਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਤਾਰਨਾ ਪੈਣਾ ਸੀ, ਜੋ ਦੋ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਨਬੇੜੇ ਵਜੋਂ ਹੱਥ ਫੜਾਏ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਰਾਹ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੈਣ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, ਤਿੰਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਦੇਵਤੇ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਉਸੇ ਪਤੀ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਿਆ। ਕਥਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਜਿਹਾ ਅਰਥ ਰੱਖਿਆ, ਚੰਗੀ ਕੁੜੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੰਗਿਆਈ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣਾ ਨਹੀਂ। ਚੰਗਿਆਈ ਹੈ ਆਪਣਾ ਬਚਨ ਉਦੋਂ ਵੀ ਨਿਭਾਉਣਾ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਤੁਹਾਥੋਂ ਨਿਭਵਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।