ਦਧੀਚੀ: ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਮੰਗੀਆਂ ਗਈਆਂ
ਸੁਰਗ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਤਰਾਸੁਰ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਲ ਮਰਦਾ ਉਹ ਹਾਲੇ ਬਣਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਲਈ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਸਨ ਇੱਕ ਤਪੱਸਵੀ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ, ਅਤੇ ਜਿਉਂਦੇ ਬੰਦੇ ਕੋਲੋਂ ਹੱਡੀਆਂ ਖੋਹੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਦੇ ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ ਤੱਕ ਤੁਰ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਮੰਗਣਾ ਪਿਆ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਉਸੇ ਮੰਗਣ ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਬਿਰਧ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਹਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ।
ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ Vidhata Editorial Desk · ਅੱਪਡੇਟ
In this story
ਉਹ ਸਰਾਪ ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਹ ਧਾਰ ਲਈ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਲਪੀ ਤਵਸ਼ਟਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਿਰ ਸਨ। ਇੱਕ ਸਿਰ ਸੋਮ ਪੀਂਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਸ਼ਰਾਬ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਅੰਨ ਖਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਮਾਹਿਰ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅਸੁਰ ਕੁਲ ਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਹੂਤੀ ਵੇਲੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਨਾਨਕੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖ ਕੱਢ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਇਹ ਵੇਖਿਆ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਦੋ ਬੇੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਮਹਿੰਗਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਬੂਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਤਿੰਨੇ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ। ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਸਿਰ ਕਪਿੰਜਲ ਪੰਛੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਸ਼ਰਾਬ ਵਾਲਾ ਚਿੜੀ, ਅੰਨ ਵਾਲਾ ਤਿੱਤਰ। ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਧੁਪਦਾ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਚਾਰ ਹਿੱਸੇ ਕਰ ਕੇ ਧਰਤੀ, ਰੁੱਖਾਂ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਰ ਦੇ ਕੇ।
ਤਵਸ਼ਟਾ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗਤ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਉਹ ਲੜਾਈ ਲਈ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਹ ਯੋਧਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਘੜਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਦਲਾ ਵੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਘੜਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਘੜਦਾ ਸੀ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ। ਉਸ ਨੇ ਆਹੂਤੀ ਪਾਈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, ਵਧ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੈਰੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਜੱਗ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਆਕਰਣ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅੱਜ ਵੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਤਵਸ਼ਟਾ ਦਾ ਸੁਰ ਗ਼ਲਤ ਅੱਖਰ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਸਮਾਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੋਣਾ ਸੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਕਹਿ ਬੈਠਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਮਾਰੇਗਾ। ਅੱਗ ਨੇ ਉਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜੋ ਬੋਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹਿਆ ਸੀ।
ਉਸ ਵੇਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਉੱਠਿਆ, ਉਹ ਵ੍ਰਿਤਰ ਸੀ। ਗ੍ਰੰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਦਿਨ ਇੱਕ ਤੀਰ ਦੀ ਮਾਰ ਜਿੰਨਾ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੀ ਹੈ ਢੱਕਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਢੱਕ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਚਾਨਣ ਲੈ ਲਿਆ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਡੱਕ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਰੁਕ ਗਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜੋ ਕੋਲ ਸੀ ਸਭ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰ ਜਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟਦੇ ਗਏ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਗਏ, ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਨ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ।
ਉਹ ਸ਼ਸਤਰ ਜੋ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ
ਦੇਵਤੇ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਗਏ। ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਕੋਲ ਗਏ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ, ਜੋ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਏ। ਬੂਹਾ ਕਿਸ ਦਾ ਖੜਕਾਇਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਦੋਵੇਂ ਬਿਆਨ ਵੱਖ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੂਹੇ ਅੰਦਰ ਕੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ।
ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਹਿਰਨ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਾਤ ਤੋਂ ਘੜਿਆ ਸ਼ਸਤਰ ਵ੍ਰਿਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਸਤਰ ਕਿਸੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਨੇ ਤਪਾ ਕੇ ਇੰਨਾ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਇੰਨਾ ਸਖ਼ਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ ਜਿੰਨੀ ਕੋਈ ਢਲੀ ਹੋਈ ਧਾਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਸੀ: ਦਧੀਚੀ। ਫਿਰ ਆਈ ਉਹ ਸ਼ਰਤ ਜੋ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੱਡੀਆਂ ਖੋਹੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਨਾ ਲੁੱਟ ਲਈਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਦੇਹ ਵਿੱਚੋਂ ਤਪ ਨਹੀਂ ਲੁੱਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਮੰਗਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ, ਯਾਨੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਿਉਂਦੇ ਬੰਦੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਮੰਗਣੀ ਪਵੇਗੀ।
ਉਹ ਬੰਦਾ ਜਿਸ ਕੋਲ ਉਹ ਗਏ
ਦਧੀਚੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੀ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਮੰਡਲ ਅਤੇ ਹਿਰਨ ਦੀ ਖੱਲ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠਾ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਇਸ ਬੰਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਵਾਹ ਪੈ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਕਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥ, ਰਿਗਵੇਦ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਦਾਰਣਯਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਥਰਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਧਿਅੰਚ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਧੂਵਿੱਦਿਆ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਗੁੱਝੀ ਵਿੱਦਿਆ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਆਖ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿੱਦਿਆ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਿਖਾਈ ਤਾਂ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿਆਂਗਾ। ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਵਿੱਦਿਆ ਚਾਹੀਦੀ ਹੀ ਸੀ, ਸੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਕੇ ਸਾਂਭ ਕੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਸਿਰ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਵਿੱਦਿਆ ਸਿੱਖ ਲਈ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਸਿਰ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ।
ਸੋ ਇੰਦਰ ਇਸ ਬੰਦੇ ਦਾ ਸਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਲਾਹ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਦੇਹ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਮੰਗਣ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਮੰਗਣਾ
ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਇਸੇ ਲਈ ਘੜਿਆ ਸੀ। ਸੁਰਗ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਪਿੱਛੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਫ਼ੌਜਾਂ ਬੇਕਾਰ, ਅਤੇ ਉਹ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਦੇ ਬੂਹੇ ਉੱਤੇ ਜਿਸ ਕੋਲ ਲਗਭਗ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਮੰਗਣ ਲਈ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਜਾ ਕੇ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਸਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ, ਅਤੇ ਜਿਉਂਦੇ ਬੰਦੇ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ।
ਭਾਗਵਤ ਵਿੱਚ ਦਧੀਚੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸਕਾਨ ਘੁਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੋ ਜੰਮਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਤੁਰਿਆ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੇਹ ਉਧਾਰ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਇਸ ਨੂੰ ਖਰਚੇ ਜਾਂ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖੇ, ਇਹ ਵਾਪਸ ਲਈ ਹੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਿਹੜਾ ਬੰਦਾ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਕਿ ਜੀਵ ਔਖੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੀਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਖਰਚਦਾ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਉਂਜ ਵੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਤਰਸ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਜੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਸਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਸੌਦੇ ਦਾ ਲਾਭ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਉਸੇ ਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗੀ। ਕੋਈ ਸ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ।
ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬੋਲ ਦਿੰਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਹਾਣੀ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਵੀ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਸ ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਇਆ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਉਸੇ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ। ਦੋਵੇਂ ਬਿਆਨ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਹ ਫੜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵੱਖ ਹਨ ਉੱਥੇ ਇਹ ਪੰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਇੱਕ ਨੁਕਤੇ ਉੱਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਅੱਖਰ ਅੱਖਰ ਇੱਕ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਮੰਗਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਾਂ ਕਹੀ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਛਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਰਾਇਆ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਭੇਸ ਵਟਾ ਕੇ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੁਰਗ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੂਹੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਹੜੀ ਇੱਕੋ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਚੋਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ।
ਫਿਰ ਦਧੀਚੀ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਸਾਹ ਅਤੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟੇ, ਅਤੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਚੁੱਪਚਾਪ, ਜਿਵੇਂ ਬੰਦਾ ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਦੇਹ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਪਈ ਰਹੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨੁਕਸ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬੱਸ ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਘੜਾਈ
ਭਾਗਵਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵ ਸ਼ਿਲਪੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਜਰ ਘੜਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਨ ਜੋ ਕੋਈ ਭੱਠੀ ਧਾਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੀ: ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਤੇਜ, ਜੋ ਸਲਾਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਨਿਭਾਏ ਹਰ ਵਰਤ ਦਾ ਸੇਕ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦਾ। ਹੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਸ਼ਸਤਰ ਤੱਕ ਉਹ ਇੱਕ ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਵੱਜਰ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਆਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕੋਈ ਅਲੰਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਦਧੀਚੀ ਦੀ ਹੱਡੀ।
ਵ੍ਰਿਤਰ
ਲੜਾਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਤਰ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੁੱਟ, ਝਿਜਕ ਨਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸ਼ਸਤਰ ਹੱਥੋਂ ਮਿਲੀ ਮੌਤ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਕੋਲ ਹੀ ਪਹੁੰਚਾਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਸਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਅਸੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਬਾਂਹ ਕੱਟੀ ਗਈ। ਇੱਕ ਪਲ ਅਜਿਹਾ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਕਵਚ ਸਣੇ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਨਿਗਲ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਢਿੱਡ ਚੀਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਰਾਹ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਵੱਜਰ ਧੌਣ ਉੱਤੇ ਚੱਲਿਆ, ਅਤੇ ਭਾਗਵਤ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਧੌਣ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰ ਵੱਢਣ ਵਿੱਚ ਵੱਜਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲੱਗ ਗਿਆ।
ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦਾ ਉਦਯੋਗ ਪਰਵ ਇਹ ਮੌਤ ਵੱਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵ੍ਰਿਤਰ ਨੂੰ ਰਾਖੀ ਦੇ ਬਚਨ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ: ਸੁੱਕੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਰੇਗਾ, ਗਿੱਲੀ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਆਮ ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਦਿਨੇ ਨਹੀਂ, ਰਾਤੀਂ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸੋ ਇੰਦਰ ਨੇ ਤ੍ਰਿਕਾਲਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਨਾ ਦਿਨ ਹੈ ਨਾ ਰਾਤ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਢੇ ਝੱਗ ਦੀ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਕਤਾਰ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਨਾ ਗਿੱਲੀ ਹੈ ਨਾ ਸੁੱਕੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੱਜਰ ਨੂੰ ਉਸ ਝੱਗ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਉਸ ਝੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਨੇ ਵ੍ਰਿਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਅੰਤ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਝਿਜਕ ਸਾਂਭਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਬਿਆਨ ਬਹਿਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਸ਼ਸਤਰ ਬਣਿਆ ਕਿਸ ਤੋਂ ਸੀ।
ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੰਡਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਧਿਅੰਚ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੇ ਨੜਿੰਨਵੇਂ ਵ੍ਰਿਤਰ ਮਾਰੇ। ਨੜਿੰਨਵੇਂ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਪਿੱਛੇ ਜਾਓ, ਹੱਡੀਆਂ ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਜੋ ਬਚਿਆ
ਪਾਣੀ ਛੁੱਟ ਗਿਆ, ਦਰਿਆ ਫਿਰ ਵਗ ਪਏ, ਚਾਨਣ ਮੁੜ ਆਇਆ। ਇੰਦਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਉਵੇਂ ਹੀ ਮੁੱਕਾ ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਕਸਰ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਦਾਗ਼ ਨਾਲ। ਵ੍ਰਿਤਰ ਦਾ ਵਧ ਬ੍ਰਹਮ ਹੱਤਿਆ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਭੱਜਿਆ ਅਤੇ ਦੂਰ ਦੀ ਇੱਕ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਅੰਦਰ ਲੁਕਿਆ ਰਿਹਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਪਾਪ ਵੰਡਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਸੁਰਗ ਲਗਭਗ ਉੱਜੜਨ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ।
ਦਧੀਚੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕਦੋਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਦਾਗ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਿਸ ਪਲ ਆਇਆ ਸੀ, ਠੀਕ ਉਸੇ ਪਲ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ, ਘੜਾਈ, ਲੜਾਈ, ਪਾਪ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਖਾਤੇ ਗਿਆ। ਪੁਰਾਣੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮੰਦਰ ਅੱਜ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਸ਼ਰਮ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਨਾਲ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੀ।