ਮਹਾਕਾਵਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ
ਭਾਰਤੀ ਜੋਤਿਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ.
ਮਹਾਭਾਰਤ, ਰਾਮਾਇਣ, ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ, ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ, ਬੌਧ ਜਾਤਕ, ਤਾਮਿਲ ਸੰਗਮ ਸਾਹਿਤ, ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ. ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚੋਂ. ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਪੰਜ ਤੋਂ ਦਸ ਮਿੰਟ. ਹਰ ਅਨੁਵਾਦ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ.
ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ
Pl. IRegional folklore
ਵੀਰਾਵਤੀ ਅਤੇ ਝੂਠਾ ਚੰਦਰਮਾ: ਉਹ ਵਰਤ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਵੇਖ ਨਾ ਸਕੇ
ਵੀਰਾਵਤੀ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕਰਵਾ ਚੌਥ ਦਾ ਵਰਤ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਸੱਤ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਤੜਫ਼ਦਾ ਵੇਖਣਾ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਸੋ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਭੁੱਖ ਜਲਦੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਦਰੋਦਯ ਦਾ ਧੋਖਾ ਰਚਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਰਤ ਉਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna lifts Mount Govardhan, India, 17th c.
Pl. IIPuranic tales
ਯਮ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ: ਉਹ ਭੋਜਨ ਜੋ ਭਾਈ ਦੂਜ ਬਣ ਗਿਆ
ਮੌਤ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਹੀ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਯਮ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਜੌੜੀ ਭੈਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਖਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਉਸੇ ਕਰਕੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਟਿੱਕਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Sudāmā at the glimpse of Krishna’s palace, Pahari, c.1775
Pl. IIIPuranic tales
ਉਹ ਵੈਦ ਜੋ ਮਥੇ ਗਏ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਦੇ ਗਿਆ
ਜ਼ਹਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਭਰਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੀ ਲਿਆ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੇਣਦਾਰ ਸੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਉੱਭਰਿਆ ਉਹ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦਾ ਘੜਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੂਜਨ ਦਿਨ ਹੁਣ ਧਾਤ ਖਰੀਦਣ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/7 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
The Battle at Lanka, Sahibdin, Mewar, 1649 to 1653
Pl. IVDevi stories
ਵ੍ਰਿੰਦਾ, ਜਾਲੰਧਰ, ਅਤੇ ਹਰ ਕਾਰਤਿਕ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਦੀ ਪਤੀਵਰਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅਮਰ ਵਰਗਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਸੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਹੀ ਚਿਹਰਾ ਧਾਰਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਕੀਤਾ, ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਨਰਮ ਕੀਤੇ। ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਜਵਾਬ ਗ਼ਲਤੀ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੇਣਾ ਸੀ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
The marriage of Rama and Sita, Shangri Ramayana, c.1700
Pl. VDevi stories
ਕਾਲੀ ਅਤੇ ਰਕਤਬੀਜ: ਉਹ ਦੈਂਤ ਜੋ ਹਰ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਗਿਆ
ਰਕਤਬੀਜ ਕੋਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਰਦਾਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਹਰ ਜ਼ਖ਼ਮ ਨੂੰ ਹੀ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ: ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਉਸ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਹਰ ਬੂੰਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਕਤਬੀਜ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਪਹਿਲੇ ਜਿੰਨਾ ਤਾਕਤਵਰ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਰ ਵਧਾ ਲਈ। ਕਾਲੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਬੂੰਦ ਕਦੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਾ ਡਿੱਗੇ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
Bhishma on his bed of arrows, Razmnama, 1761 to 1763
Pl. VIPuranic tales
ਨਰਕਾਸੁਰ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਹੁ-ਫੁਟਾਲਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਕਿਹਾ
ਇੱਕ ਦੈਂਤ ਰਾਜਾ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਇਹ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਜਾਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਕੀ ਮੰਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/9 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
Krishna and Arjuna on the chariot, India, 18th to 19th c.
Pl. VIIRamayana
ਅਹੱਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਡੀਕ ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ
ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸਰਾਪ ਅਹੱਲਿਆ ਨੂੰ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮਿਥਿਲਾ ਵੱਲ ਤੁਰਦਾ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਉਸ ਵੀਰਾਨ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਧਰਦਾ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
Krishna lifts Mount Govardhan, India, 17th c.
Pl. VIIIPuranic tales
ਅਸ਼ਟਾਵਕਰ, ਜੋ ਅੱਠ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਟੇਢਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਨਕ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਜਿੱਤੀ
ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਰਾਪਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਚੱਲਣ ਦੇ ਢੰਗ ਉੱਤੇ ਹੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹ ਬਹਿਸ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਦੀ ਦੇ ਹੇਠੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Sudāmā at the glimpse of Krishna’s palace, Pahari, c.1775
Pl. IXPuranic tales
ਅਗਸਤਯ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪੀ ਲਿਆ
ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਜੋ ਵਧਣੋਂ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਦੈਂਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਗਸਤਯ ਕੋਲ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਜਵਾਬ ਮੁਫ਼ਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
The Battle at Lanka, Sahibdin, Mewar, 1649 to 1653
Pl. XMahabharata
ਜਰਾਸੰਧ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਜੋ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ
ਇੱਕ ਬੇਔਲਾਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨੀ ਅੰਬ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਰਾਣੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਿਆ, ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਅੱਧਾ ਬੱਚਾ ਜਨਮਿਆ। ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਸਮਝ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਦ ਤੱਕ ਵੀਰਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਦਬਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਮਗਧ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਘਾਹ ਦੇ ਇੱਕ ਤਿੜ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਸੀ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
The marriage of Rama and Sita, Shangri Ramayana, c.1700
Pl. XIPuranic tales
ਸੁਨਹਸ਼ੇਪ, ਬਲੀ ਲਈ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਮੁੰਡਾ
ਇੱਕ ਬੇਔਲਾਦ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਸੁੱਖਣਾ ਸੁੱਖਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਲੱਭਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭੁੱਖਾ ਪੁਜਾਰੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਓਪਰੇ ਦੀ ਥਾਂ ਮਰਨ ਲਈ ਵੇਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਬਾਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਵਾਧੂ ਪੈਸੇ ਵਸੂਲਦਾ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
Bhishma on his bed of arrows, Razmnama, 1761 to 1763
Pl. XIIPuranic tales
ਰੰਤੀਦੇਵ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਆਖਰੀ ਪਿਆਲਾ ਜੋ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਪੀਤਾ
ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ, ਫਿਰ ਅਠਤਾਲੀ ਦਿਨ ਬਿਲਕੁਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਚਿਆ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਵੀ ਓਸ ਓਪਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਜਿਸਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਛੂਹਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna and Arjuna on the chariot, India, 18th to 19th c.
Pl. XIIIMahabharata
ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਭੀਸ਼ਮ: ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੁੜਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੰਜਾ ਦਿਨ
ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਖੁਦ ਚੁਣਨ ਦਾ ਹੱਕ ਮੰਗਿਆ ਸੀ। ਜੰਗ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਪਿਆ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਅੱਠਵੰਜਾ ਦਿਨ ਪਿਆ ਰਹਿ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੜਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਵਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕੇ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
Krishna lifts Mount Govardhan, India, 17th c.
Pl. XIVMahabharata
ਅੰਬਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਨੇ ਠੁਕਰਾਇਆ, ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਬਣ ਕੇ ਪਰਤੀ
ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ ਜੋ ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਹਰ ਉਸ ਪੁਰਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵੱਲ ਉਹ ਗਈ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਖ਼ਰੀ ਵੀ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
Sudāmā at the glimpse of Krishna’s palace, Pahari, c.1775
Pl. XVMahabharata
ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਯੰਤ: ਉਹ ਮੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ
ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਪੱਸਵੀ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੰਦਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਲੈਣ ਲਈ ਬੰਦੇ ਭੇਜੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਰਭਵਤੀ ਅਤੇ ਇਕੱਲੀ ਉਸਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਦੋ ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਇਸ ਭੁੱਲਣ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਫ਼ਾ ਦੋਵੇਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਸੂਰ ਕਿਸਦਾ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
The Battle at Lanka, Sahibdin, Mewar, 1649 to 1653
Pl. XVIPuranic tales
ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ, ਕੁਹਾੜਾ, ਅਤੇ ਓਹ ਹੁਕਮ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ
ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਇੱਕੋ ਇੱਛਾ ਓਸੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪਲਟਣ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਓਸਦੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨੇ ਹੁਣੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
The marriage of Rama and Sita, Shangri Ramayana, c.1700
Pl. XVIIMahabharata
ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਨੂ: ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਡੁਬਾਇਆ, ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਜੋ ਭੀਸ਼ਮ ਬਣਿਆ
ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇੱਕ ਨਦੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤ 'ਤੇ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ: ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਪੁੱਛਣਾ। ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਰੱਖੀ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਨੂੰ ਰੱਖ ਲਿਆ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
Bhishma on his bed of arrows, Razmnama, 1761 to 1763
Pl. XVIIIPuranic tales
ਪੁਰੂਰਵਾ ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ: ਉਹ ਸ਼ਰਤ ਜੋ ਉਸਨੇ ਰੱਖੀ
ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਦੋ ਸ਼ਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਮੰਨ ਗਈ: ਉਸਦੇ ਪਲੰਘ ਕੋਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਦੋ ਭੇਡੂ ਕਦੇ ਵੀ ਛੂਹੇ ਨਾ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨੰਗਾ ਨਾ ਦੇਖੇ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਦੀ ਚੋਰੀ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਲਿਸ਼ਕ ਨੇ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਮਝ ਸਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਅਦੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਗਵੇਦ ਜੋ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਸਖ਼ਤ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤੀਆਂ ਮੁੜ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
Vidhata Editorial Desk/7 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna and Arjuna on the chariot, India, 18th to 19th c.
Pl. XIXMahabharata
ਰੇਣੁਕਾ: ਜੋ ਯੱਲੰਮਾ ਬਣੀ
ਰੇਣੁਕਾ ਹਰ ਸਵੇਰ ਨਦੀ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਘਰ ਲਿਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਬਿਨਾਂ ਪਕਾਈ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਘੜੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਸਤੀਤਵ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਵੇਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੇ ਇੱਕ ਗੰਧਰਵ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲੋੜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵੱਧ ਟਿਕ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਘੜਾ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖਿੰਡ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਜੋ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕੀਤੀ, ਇਹੀ ਉਹ ਕਥਾ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਹਰ ਸਾਲ ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਭੀੜ ਖਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/9 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
Krishna lifts Mount Govardhan, India, 17th c.
Pl. XXPuranic tales
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੇਨਕਾ, ਅਤੇ ਓਹ ਧੀ ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ
ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਓਸਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇੱਕ ਔਰਤ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਸਾਲ ਲੰਘੇ, ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਓਸਦੇ ਦੋਹੇਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਓਸਨੂੰ ਨਦੀ ਕੰਢੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਓਹਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
Sudāmā at the glimpse of Krishna’s palace, Pahari, c.1775
Pl. 21Puranic tales
ਪ੍ਰਮਦਵਰਾ ਲਈ ਰੁਰੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅੱਧੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ
ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਦਾ ਪੈਰ ਘਾਹ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਇੱਕ ਸੱਪ 'ਤੇ ਪੈ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਚਲੀ ਗਈ। ਰੁਰੂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪੁੱਛੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਬਚੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬਚੇ ਸਾਲਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਓਹੀ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਦੱਸਣ ਯੋਗ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
The Battle at Lanka, Sahibdin, Mewar, 1649 to 1653
Pl. 22Mahabharata
ਮਣੀਪੁਰ ਦੀ ਚਿਤਰਾਂਗਦਾ: ਉਹ ਧੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਵਜੋਂ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ
ਮਣੀਪੁਰ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਲੜੀ ਹਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਲ ਇਹ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੜਨ ਲਈ ਪਾਲਿਆ, ਜਿੱਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ, ਸ਼ਰਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਤੈਅ ਕੀਤੀਆਂ।
Vidhata Editorial Desk/7 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
The marriage of Rama and Sita, Shangri Ramayana, c.1700
Pl. 23Mahabharata
ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਿਸ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਥਕਾ ਕੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਾਲਾ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਭੇਦ ਖੋਲ੍ਹਿਆ
ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਇਕੱਲਾ, ਉਸ ਹਥਿਆਰ ਲਈ ਤਪ ਕਰਦਾ ਜਿਸ ਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਲੋੜ ਸੀ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਇੱਕ ਹਮਲਾਵਰ ਸੂਰ ਵੱਲ ਤੀਰ ਛੱਡਿਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਪਲ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਵੀ ਛੱਡਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਹੋਈ ਲੜਾਈ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਹਰ ਹਥਿਆਰ ਖੋਹ ਲਿਆ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਖ਼ਾਲੀ ਹੱਥ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਮਾਲਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਨਾਲ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Vidhata Editorial Desk/7 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
Bhishma on his bed of arrows, Razmnama, 1761 to 1763
Pl. 24Puranic tales
ਮੈਤ੍ਰੇਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਧੀ ਦੌਲਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਗਿਆਨ ਮੰਗਿਆ
ਯਾਗਿਆਵਲਕਿਯ ਵਣ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਾਤਿਆਯਨੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਝਿਜਕ ਦੇ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ: ਕੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਉਸ ਨੂੰ ਅਮਰ ਬਣਾ ਦੇਵੇਗੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾਂਹ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੌਲਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣਾ ਗਿਆਨ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna and Arjuna on the chariot, India, 18th to 19th c.
Pl. 25Mahabharata
ਕਰਣ ਅਤੇ ਓਹ ਕਵਚ ਜੋ ਉਸਨੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ
ਕਰਣ ਦਾ ਜਨਮ ਓਸਦੀ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਵਚ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਨਦਾ, ਓਸਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਇਹ ਮੰਗਣ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਕਰਣ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਓਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੌਣ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਕੱਟ ਕੇ ਫਿਰ ਵੀ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
Krishna lifts Mount Govardhan, India, 17th c.
Pl. 26Krishna leela
ਸੁਦਾਮਾ ਪੋਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਠੀ ਲੈ ਕੇ ਦੁਆਰਕਾ ਤੁਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ
ਇੱਕ ਗ਼ਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ। ਉਹ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਝੁੱਗੀ ਗਾਇਬ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/7 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Sudāmā at the glimpse of Krishna’s palace, Pahari, c.1775
Pl. 27Puranic tales
ਕਚ, ਦੇਵਯਾਨੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੰਤਰ ਜਿਸਨੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਵਾਇਆ
ਦੇਵਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜੰਗ ਹਾਰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਬੰਦਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਸ ਜਿਵਾਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਉਸ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰ ਬੈਠਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਭੇਦ ਉਸ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜੋ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
The Battle at Lanka, Sahibdin, Mewar, 1649 to 1653
Pl. 28Mahabharata
ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ, ਅਤੇ ਸੌ ਅਪਮਾਨ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਗਿਣੇ
ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਤੋਂ ਆਈ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਵਿਗਾੜ ਉਸ ਆਦਮੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਡਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਵਚਨ ਮੰਗਿਆ: ਸੌ ਅਪਰਾਧ ਮੁਆਫ਼, ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਖ਼ਰਚ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਪਮਾਨ ਦਰ ਅਪਮਾਨ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਗਿਣਤੀ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਈ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
The marriage of Rama and Sita, Shangri Ramayana, c.1700
Pl. 29Puranic tales
ਸਤਿਆਕਾਮ ਜਾਬਾਲ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬਾਰੇ ਸੱਚ ਦੱਸਿਆ
ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ, ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਓਹੀ ਪੁੱਛੇਗਾ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਓਹ ਕੋਈ ਵੰਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਦਾ ਸੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Bhishma on his bed of arrows, Razmnama, 1761 to 1763
Pl. 30Ramayana
ਜਟਾਯੂ: ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਗਿਰਝ ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਲੜਿਆ
ਰਾਵਣ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨੀ ਰਾਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਲਿਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਹ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਗਵਾਹ ਹੈ ਇੱਕ ਗਿਰਝ, ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ, ਰਾਮ ਦੇ ਗੁਜ਼ਰ ਚੁੱਕੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ। ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੁੱਢੇ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਅੰਤ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਉਹੀ ਲੜਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਦਾ। ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਆਉਣ ਤੱਕ ਸਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਰਾਜੇ ਦੇ ਯੋਗ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna and Arjuna on the chariot, India, 18th to 19th c.
Pl. 31Mahabharata
ਚਵਨ ਅਤੇ ਸੁਕੰਨਿਆ: ਵਰਮੀ ਵਿੱਚੋਂ ਝਾਕਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ
ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਤਪ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਿਉਂਕ ਦੀ ਵਰਮੀ ਚੜ੍ਹ ਗਈ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਉਸ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਚਾਨਣ ਦੇ ਦੋ ਬਿੰਦੂ ਵੇਖੇ ਅਤੇ ਇਹ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਵੀ ਵਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਡਾ ਖੁਭੋ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸੀ ਹਰਜਾਨੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਵਿਆਹ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜੌੜੇ ਵੈਦਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੌਦਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਜਿਸ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਆਪਣਾ ਬਚਨ ਨਿਭਾਇਆ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਰ ਦਵਾਈ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਚਵਨਪ੍ਰਾਸ਼ ਦਾ ਡੱਬਾ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਬਿਰਧ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਂ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna lifts Mount Govardhan, India, 17th c.
Pl. 32Mahabharata
ਘਟੋਤਕਚ: ਉਹ ਰਾਤ ਜਦੋਂ ਉਹਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ
ਜੰਗ ਦੀ ਚੌਧਵੀਂ ਰਾਤ ਲੜਾਈ ਨੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੇ ਰੁਕਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਭੀਮ ਦਾ ਰਾਖਸ਼ ਪੁੱਤਰ ਘਟੋਤਕਚ ਕੌਰਵ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਨਿਗਲਣ ਲੱਗਾ। ਫ਼ੌਜ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਰਣ ਨੂੰ ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਚਲਾਉਣਾ ਪਿਆ ਜੋ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਖੁੰਝ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਜੋ ਉਹਨੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਅਰਜੁਨ ਲਈ ਸਾਂਭ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਭੀਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਡਿੱਗਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੱਜ ਉੱਠਿਆ, ਤੇ ਇਹ ਕਥਾ ਉਸ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੰਗ ਦਾ ਸਾਰਾ ਭਿਆਨਕ ਹਿਸਾਬ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/9 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
Sudāmā at the glimpse of Krishna’s palace, Pahari, c.1775
Pl. 33Mahabharata
ਉੱਤੰਕ: ਉਹ ਵਾਲੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ
ਗੁਰੂ-ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਵਿਦਾਇਗੀ ਭੇਟ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਅਨਾਜ ਜਾਂ ਸੋਨਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਰਾਣੀ ਦੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਵਾਪਸ ਦੇਣੀਆਂ ਸਨ। ਉੱਤੰਕ ਉਹ ਲੈ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਨਾਗਰਾਜ ਕੋਲੋਂ ਗੁਆ ਬੈਠਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਣੀ ਦੇ ਹੱਕ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁੱਡ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਖੱਡੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘੁੰਮਦੇ ਪਹੀਏ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਉਗਲਦਾ ਇੱਕ ਘੋੜਾ, ਅਤੇ ਤਕਸ਼ਕ ਨਾਮ ਦੇ ਸੱਪ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਰੰਜਿਸ਼ ਜੋ ਉੱਤੰਕ ਨੇ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਢੋਈ, ਸਿੱਧਾ ਜਨਮੇਜਯ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਤੱਕ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
The Battle at Lanka, Sahibdin, Mewar, 1649 to 1653
Pl. 34Mahabharata
ਅਭਿਮਨਿਊ: ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਜਿਹੜਾ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦਾ ਰਾਹ ਜਾਣਦਾ ਸੀ
ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਕੌਰਵਾਂ ਨੇ ਚੱਕਰਵਿਊਹ ਰਚਿਆ, ਉਹ ਵਿਊਹ ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਵੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਚਾਲ ਨਾਲ ਦੂਰ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲ ਅੰਦਰ ਜਾਣ ਦਾ ਰਾਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਯੋਧਾ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਉਮਰ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਸੀ, ਤੇ ਉਹਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਕਿਹਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਰਾਹ ਉਹਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਬਚਨ ਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਵੱਡਿਆਂ ਨੇ ਅਭਿਮਨਿਊ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
The marriage of Rama and Sita, Shangri Ramayana, c.1700
Pl. 35Puranic tales
ਦਧੀਚੀ: ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਮੰਗੀਆਂ ਗਈਆਂ
ਸੁਰਗ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਤਰਾਸੁਰ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਲ ਮਰਦਾ ਉਹ ਹਾਲੇ ਬਣਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਲਈ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਸਨ ਇੱਕ ਤਪੱਸਵੀ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ, ਅਤੇ ਜਿਉਂਦੇ ਬੰਦੇ ਕੋਲੋਂ ਹੱਡੀਆਂ ਖੋਹੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਦੇ ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ ਤੱਕ ਤੁਰ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਮੰਗਣਾ ਪਿਆ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਉਸੇ ਮੰਗਣ ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਬਿਰਧ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਹਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Bhishma on his bed of arrows, Razmnama, 1761 to 1763
Pl. 36Ramayana
ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ: ਉਹ ਰਾਜਾ ਜੋ ਸੁਰਗ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਟਕਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ
ਰਾਜਾ ਸੱਤਿਆਵ੍ਰਤ ਜਿਊਂਦੇ ਜੀਅ, ਇਸੇ ਦੇਹ ਨਾਲ ਸੁਰਗ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਸਰਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਤਪ ਝੋਕ ਕੇ ਸੁਰਗ ਦਾ ਬੂਹਾ ਖੁਲ੍ਹਵਾਉਣਾ ਚਾਹਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਪੁੱਠਾ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਡਿੱਗਦੇ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਅੱਧ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਕਰੀ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna and Arjuna on the chariot, India, 18th to 19th c.
Pl. 37Krishna leela
ਉਹ ਮਿੱਤਰ ਜੋ ਮੁੱਠ ਭਰ ਪੋਹਾ ਲੈ ਕੇ ਦਵਾਰਕਾ ਤੱਕ ਤੁਰਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਮੰਗਿਆ
ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮਿੱਤਰ ਸੀ ਜੋ ਰਾਜਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮੁੱਠਾਂ ਪੋਹਾ ਮੰਗ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਕ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਕਹਿਣਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰਾ ਪੈਂਡਾ ਦਵਾਰਕਾ ਤੱਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਪੈਂਡਾ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਕ ਕਦੇ ਨਾ ਕਿਹਾ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna lifts Mount Govardhan, India, 17th c.
Pl. 38Puranic tales
ਹਰੀਸ਼ਚੰਦਰ: ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਤੋੜਿਆ
ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਅਯੁੱਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਮੰਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਜਿਹੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਮੰਗੀ ਜੋ ਉਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿੱਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾੜਨ ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਉਗਰਾਹੁੰਦਿਆਂ ਬੀਤਿਆ ਇੱਕ ਸਾਲ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬੱਚਾ ਚੁੱਕੀ ਪਗਡੰਡੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ।
Vidhata Editorial Desk/10 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Sudāmā at the glimpse of Krishna’s palace, Pahari, c.1775
Pl. 39Puranic tales
ਉਹ ਕਾਰੀਗਰ ਜਿਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚੱਕ ਉੱਤੇ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਛਿੱਲ ਦਿੱਤਾ
ਸੰਗਿਆ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿ ਨਾ ਸਕੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਸੂਰਜ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਆਪਣਾ ਹੀ ਪਰਛਾਵਾਂ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਘਰੋਂ ਤੁਰ ਪਈ। ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਾਅਦ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਹੁਰਾ ਉਹ ਬੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਘੜਦਾ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/7 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
The Battle at Lanka, Sahibdin, Mewar, 1649 to 1653
Pl. 40Ramayana
ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਦੇ ਮਿਲਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ
ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਚੋਰੀ ਹੋਏ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਤੁਰੇ, ਗਲਤ ਬੰਦੇ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸੁਆਹ ਦਾ ਢੇਰ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਹਾਲੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਰਾਜੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਹਾਰ ਗਏ। ਚੌਥਾ ਉਹ ਸੀ ਜੋ ਖੜ੍ਹਾ ਹੀ ਰਿਹਾ।
Vidhata Editorial Desk/4 ਮਿੰਟ/ਬੱਚੇ
The marriage of Rama and Sita, Shangri Ramayana, c.1700
Pl. 41Puranic tales
ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਤੀਜੇ ਕਦਮ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਅੱਗੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ
ਬਲੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਧਰਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁੰਡਾ ਉਸ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਜ਼ਮੀਨ ਮੰਗ ਬੈਠਾ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਫੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਂਹ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਹ ਵੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਲੀ ਨੇ ਫਿਰ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Bhishma on his bed of arrows, Razmnama, 1761 to 1763
Pl. 42Puranic tales
ਗਜਰਾਜ ਦੀ ਹੂਕ
ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਮਗਰਮੱਛ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਤਾਕਤ ਛੱਡ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/6 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna and Arjuna on the chariot, India, 18th to 19th c.
Pl. 43Mahabharata
Barbarika, ਉਹ ਸਿਰ ਜਿਸਨੇ ਸਾਰੀ ਲੜਾਈ ਵੇਖੀ
ਤਿੰਨ ਤੀਰ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਧਿਰ ਲਈ ਲੜਨ ਦੀ ਸਹੁੰ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ। Krishna ਨੇ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਕਿਉਂ ਮੰਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ Shyam Baba ਬਣਿਆ।
Vidhata Editorial Desk/7 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna lifts Mount Govardhan, India, 17th c.
Pl. 44Mahabharata
ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ: ਏਕਲਵਯ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅੰਗੂਠੇ ਦੀ ਕੀਮਤ
ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਗੁਰੂ ਦੇ, ਸਿਰਫ਼ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਜਿਹੜਾ ਗੁਰੂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮਿਲਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਗੁਰੂ ਦੱਖਣਾ ਵਸੂਲਣ ਆ ਗਿਆ।
Vidhata Editorial Desk/6 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Sudāmā at the glimpse of Krishna’s palace, Pahari, c.1775
Pl. 45Ramayana
ਸ਼੍ਰਵਣ ਕੁਮਾਰ: ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਢੋਇਆ
ਇੱਕ ਭਗਤ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਬੁੱਢੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਢੇ ਦੇ ਡੰਡੇ ਉੱਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਛੱਡਿਆ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦਾ ਤੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਾਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ।
Vidhata Editorial Desk/6 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
The Battle at Lanka, Sahibdin, Mewar, 1649 to 1653
Pl. 46Mahabharata
ਸਾਵਿਤਰੀ ਅਤੇ ਸਤਿਆਵਾਨ: ਉਹ ਇਸਤਰੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ
ਚੇਤਾਵਨੀ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਚੁਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਸੀ, ਸਾਵਿਤਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਮੌਤ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਲੈਣ ਆਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੈਦਲ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰੀ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
The marriage of Rama and Sita, Shangri Ramayana, c.1700
Pl. 47Puranic tales
ਮੌਤ ਦੇ ਬੂਹੇ ਉੱਤੇ ਨਚਿਕੇਤਾ: ਉਹ ਬਾਲਕ ਜਿਸ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ
ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਬੂਹੇ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਓਨਾ ਚਿਰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਗੱਲ ਨਾ ਦੱਸੀ ਜਾਵੇ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Bhishma on his bed of arrows, Razmnama, 1761 to 1763
Pl. 48Regional folklore
ਉਹ ਸੰਤ ਜੋ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਖੁਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਪਹੁੰਚਾਇਆ
ਸੁੰਦਰਾਰ, ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਤਮਿਲ ਸ਼ੈਵ ਸੰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ, ਨੇ ਤਿਰੁਵਾਰੁਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਈ ਅਤੇ ਤਿਰੁਵੋਤ੍ਰਿਯੁਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗਿਲੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣ ਤੋੜਿਆ ਅਤੇ ਸੰਗਿਲੀ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਘਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਦਲ ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਪੇਰੀਯਾ ਪੁਰਾਣਮ ਇਹ ਕਥਾ ਬਿਨਾਂ ਨਿਰਣੇ ਦੇ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਤਮਿਲ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਵ ਸੰਤਪੁਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਉਲਝਣਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਉਲਝਣ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੈਵੀ ਬਣ ਜਾਏ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna and Arjuna on the chariot, India, 18th to 19th c.
Pl. 49Puranic tales
ਉਹ ਕੁੜੀ ਜਿਸਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਤੀਹ ਛੰਦ ਰਚੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਉਸਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਈ
ਤਮਿਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀ ਗਈ ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਨੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖੀ ਵਰ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਥਿਰੁੱਪਾਵੈ, ਤੀਹ ਮਾਰਗਜ਼ੀ ਛੰਦ, ਉਸ ਇੱਕੋ ਪਤੀ ਲਈ ਰਚੇ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸ੍ਰੀਰੰਗਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪਲੰਘ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਮੁੜ ਕਦੇ ਨਾ ਦਿਖੀ। ਦੱਖਣ ਦੇ ਹਰ ਵੈਸ਼ਨਵ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਛੰਦ ਅੱਜ ਵੀ ਠੰਡੇ ਮਹੀਨੇ ਪੌਫਟ ਵੇਲੇ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna lifts Mount Govardhan, India, 17th c.
Pl. 50Regional folklore
ਉਹ ਔਰਤ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਨੋਚਿਆ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਜ ਨੂੰ ਜਲਾਅ ਦਿੱਤਾ
ਜਦੋਂ ਮਦੁਰਾਈ ਦੇ ਪਾਂਡਯ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਦੇ ਝੂਠੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਕੰਨਗੀ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਬੂਤ, ਇੱਕ ਪਾਜ਼ੇਬ, ਫੜ ਕੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਸਿਲੱਪਥਿਕਾਰਮ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਰਜ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਜਨਤਕ ਗੁੱਸਾ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/9 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
Sudāmā at the glimpse of Krishna’s palace, Pahari, c.1775
Pl. 51Puranic tales
ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਲੱਤ ਮਾਰੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਜੋ ਉਸ ਮਗਰੋਂ ਵੈਕੁੰਠ ਛੱਡ ਗਈ
ਰਿਸ਼ੀ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੱਧ ਹੈ। ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਘੱਟ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਡੂੰਘਾ ਅੱਧ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
The Battle at Lanka, Sahibdin, Mewar, 1649 to 1653
Pl. 52Puranic tales
ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਜੋ ਨਾਰਾਯਣ ਆਖਣਾ ਨਾ ਛੱਡੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਥੰਮ੍ਹ ਜੋ ਪਿਉ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼ੇਰ ਛੱਡਿਆ
ਤਖ਼ਤ-ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਦਰਬਾਰ ਅੱਗੇ, ਦੈਂਤ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ ਵੱਲ ਉਂਗਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਕੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕੀ ਤੇਰਾ ਦੇਵਤਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ?" ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਥੰਮ੍ਹ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਫਿਰ ਪਿਉ ਵੱਲ, ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਹਾਂ।
Vidhata Editorial Desk/9 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
The marriage of Rama and Sita, Shangri Ramayana, c.1700
Pl. 53Puranic tales
ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਜੋ ਪਿਉ ਦੀ ਗੋਦ ਤੋਂ ਧੱਕਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ
ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੋਦ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਹੱਕ ਨਹੀਂ, ਨਿੱਕਾ ਮੁੰਡਾ ਬਹੁਤਾ ਨਾ ਰੋਇਆ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਮੰਤਰ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਜਦੋਂ ਅਸਮਾਨ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਝੁਕਣਾ ਪਿਆ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Bhishma on his bed of arrows, Razmnama, 1761 to 1763
Pl. 54Regional folklore
ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਉਹ ਜੋਤਸ਼ਣ-ਨੂੰਹ ਜਿਸਦੀ ਜੀਭ ਸਹੁਰੇ ਨੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਦੇ ਦੋਹੇ ਕਿਸਾਨ ਅੱਜ ਵੀ ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜਾਣਨ ਲਈ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ
ਉਹ ਲੰਕਾ ਤੋਂ ਆਈ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਾਲੋਂ ਉਹ ਤਾਰੇ ਬਿਹਤਰ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸਹੁਰੇ, ਮਹਾਨ ਵਰਾਹਮਿਹਿਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਣਾ ਸਹਾਰ ਨਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਜੀਭ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਰਾਂ ਸੌ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਬੰਗਾਲੀ ਕਿਸਾਨ ਅੱਜ ਵੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਦੋਂ ਆਵੇਗੀ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਸਦੇ ਦੋਹੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
Vidhata Editorial Desk/6 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna and Arjuna on the chariot, India, 18th to 19th c.
Pl. 55Regional folklore
ਮਦੀਨਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਿਰਨੀ ਨੇ ਪਾਲੀ ਉਹ ਕੁੜੀ ਜੋ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਬਾਘ-ਦੇਸ਼ ਦੀ ਦੇਵੀ ਬਣ ਗਈ
ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਆਖ਼ਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੈਂਗਰੋਵ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਸ਼ਹਿਦ-ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਲੱਕੜਹਾਰਾ, ਹਿੰਦੂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਬਾਘ-ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਬਨਬੀਬੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਅਰਬ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/7 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna lifts Mount Govardhan, India, 17th c.
Pl. 56Regional folklore
ਉਹ ਲੱਕੜ ਜੋ ਪੁਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਹੱਥ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹਨ
ਰਾਜਾ ਇੰਦਰਦਿਊਮਨ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, ਪੂਰਬੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੱਕੜ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਆ ਕੇ ਲੱਗੇਗਾ। ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਮੈਨੂੰ ਘੜ ਲਵੀਂ। ਘੜਾਈ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਪੂਰੀ ਗੱਲ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/6 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Sudāmā at the glimpse of Krishna’s palace, Pahari, c.1775
Pl. 57Regional folklore
ਉਹ ਤੇਲੁਗੂ ਮਾਮਲਤਦਾਰ ਜਿਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਖ਼ੁਦ ਰਾਮ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਅਦਾ ਕਰਨ ਨਾ ਆ ਗਏ
ਗੋਪੰਨਾ ਗੋਲਕੁੰਡਾ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਅਧੀਨ ਭਦ੍ਰਾਚਲਮ ਦਾ ਮਾਮਲਤਦਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਆਮਦਨ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ, ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤੇਲੁਗੂ ਕੀਰਤਨ ਰਚੇ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬਣ ਗਏ। ਇੱਕ ਰਾਤ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਉੱਤੇ ਛੇ ਲੱਖ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਅਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਦੋ ਯਾਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਖਦੇ ਸਨ।
Vidhata Editorial Desk/7 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
The Battle at Lanka, Sahibdin, Mewar, 1649 to 1653
Pl. 58Regional folklore
ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਉਹ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲ ਤੁਰੀ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟ ਕੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ
ਮਹਾਦੇਵੀ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਕੰਨੜ ਕਵਯਿੱਤਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਪਲ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸ਼ਰਤ ਤੋੜੀ, ਉਸੇ ਪਲ ਉਹ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਈ, ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰੇ, ਆਪਣੇ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਗਿੱਟਿਆਂ ਤੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਛੱਡਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਪਤੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਚੇੰਨ ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ, ਲਈ ਵਚਨ ਗਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ।
Vidhata Editorial Desk/6 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
The marriage of Rama and Sita, Shangri Ramayana, c.1700
Pl. 59Jataka tales
ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਜੋ ਚੱਟਾਨ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਭੁੱਖੀ ਸ਼ੇਰਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਖਵਾਉਣ ਗਿਆ
ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਮਹਾਸੱਤਵ ਆਪਣੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰਨੀ ਮਿਲੀ ਜੋ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਇੰਨੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਵਜਾਤ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਚੱਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ ਮੁੜ ਗਿਆ।
Vidhata Editorial Desk/7 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Bhishma on his bed of arrows, Razmnama, 1761 to 1763
Pl. 60Jataka tales
ਉਹ ਵਾਨਰਰਾਜ ਜਿਸਨੇ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਨੂੰ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ
ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਅੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਨਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਵਾਨਰਰਾਜ ਮਹਾਕਪੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਇੱਕ ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖੱਡ ਉੱਤੇ ਖਿੱਚਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸਦੀ ਟੋਲੀ ਉਸਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਸਕੇ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਖੁਦ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna and Arjuna on the chariot, India, 18th to 19th c.
Pl. 61Jataka tales
ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਿਸ ਨੇ ਡਰੀ ਘੁੱਗੀ ਦੇ ਬਦਲੇ ਆਪਣਾ ਮਾਸ ਤੋਲਿਆ
ਇੱਕ ਘੁੱਗੀ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਬੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆ ਡਿੱਗੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਾਇਜ਼ ਖਾਣੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਬਰਾਬਰ ਵਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮਾਸ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਤੱਕੜੀ ਬਰਾਬਰ ਨਾ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਇਆ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਕੀ ਮੰਗਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Vidhata Editorial Desk/7 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna lifts Mount Govardhan, India, 17th c.
Pl. 62Devi stories
ਉਹ ਵਪਾਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਾਉਣ ਨੂੰ ਮੰਗਿਆ
ਪੁਨਿਥਾਵਤੀ ਕਾਰੈਕਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਸੀ, ਅਮੀਰ ਵਪਾਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਖ਼ੁਸ਼ਬੂਆਂ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਨਗਰ ਦੀ ਈਰਖਾ। ਅੰਬ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਉਸ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਰ ਮੰਗਿਆ। ਮੇਰਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਲੈ ਲਉ। ਮੈਨੂੰ ਪਿੰਜਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਦਿਉ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
Sudāmā at the glimpse of Krishna’s palace, Pahari, c.1775
Pl. 63Devi stories
ਉਹ ਦੇਵੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਨਿਮਾਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਨ-ਫੁੱਲ ਪਾਏ
ਜਦੋਂ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰਯ ਜੰਬੁਕੇਸ਼ਵਰਮ ਪਹੁੰਚੇ, ਦੇਵੀ ਅਖਿਲਾਂਡੇਸ਼ਵਰੀ ਇੰਨੀ ਉਗਰ ਸੀ ਕਿ ਪੁਜਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ-ਗ੍ਰਹਿ ਤਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਧੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਕੰਨ-ਫੁੱਲ ਪਾਏ।
Vidhata Editorial Desk/7 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
The Battle at Lanka, Sahibdin, Mewar, 1649 to 1653
Pl. 64Devi stories
ਦੇਵੀ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਕਵੰਜਾ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਡਿੱਗੀ
ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਖੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਗੁਫ਼ਾ-ਮੰਦਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਸਾਮ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਖ਼ੂਨ ਵਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਇੱਕ ਨਾਲ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਇਕਵੰਜਾ ਸ਼ਕਤੀ ਪੀਠ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਜੀਬ ਯਾਤਰਾ-ਨਕਸ਼ਾ ਹਨ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
The marriage of Rama and Sita, Shangri Ramayana, c.1700
Pl. 65Shiva tales
ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇੱਕ ਨਹੁੰ ਉਗਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੇਵਤੇ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸਿਰ ਉਗਾ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਸਰਵੋਚਚ ਘਾੜੇ ਵਜੋਂ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਉਂਗਲ ਮੁੜੀ। ਨਹੁੰ ਵਧਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਚੱਲਿਆ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਪਾਲ ਚੁੱਕੇ ਫਿਰਨਾ ਪਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਥੱਲੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਸਨ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Bhishma on his bed of arrows, Razmnama, 1761 to 1763
Pl. 66Shiva tales
ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਆਪ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀਆਂ
ਕੰਨੱਪਾ ਨੇ ਕਦੇ ਵੇਦ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ, ਕਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੰਤਰ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹੋਂ ਪਾਣੀ ਥੁੱਕ ਕੇ ਅਤੇ ਕੱਚਾ ਹਿਰਨ ਦਾ ਮਾਸ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜੋ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਪੁਜਾਰੀ ਡਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਸਮਝ ਆਇਆ ਕਿ ਉਸ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦਾ ਪਿਆਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸੀ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna and Arjuna on the chariot, India, 18th to 19th c.
Pl. 67Shiva tales
ਉਹ ਵਿਆਹ ਦੀ ਅੱਗ ਜੋ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਹ ਨਾਚ ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ
ਦਕਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਦੇ ਹਰ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਸਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਸਤੀ ਫਿਰ ਵੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੱਕ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਸ਼ਿਵ ਉਹ ਨਾਚ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna lifts Mount Govardhan, India, 17th c.
Pl. 68Krishna leela
ਉਹ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯੁੱਧ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇਕੱਲੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਅੰਦਰ ਤੁਰ ਗਏ
ਭਰੇ ਸਭਾ-ਘਰ ਵਿੱਚ, ਅਠਾਰਾਂ-ਦਿਨ ਦੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸਵੇਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਰੱਖੀ। ਰਾਜ ਨਹੀਂ। ਅੱਧਾ ਰਾਜ ਨਹੀਂ। ਪੰਜ ਪਿੰਡ, ਹਰ ਭਰਾ ਲਈ ਇੱਕ, ਜੋ ਪੰਜ ਰਾਜਾ ਚੁਣੇ। ਦਰਬਾਰ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ।
Vidhata Editorial Desk/9 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Sudāmā at the glimpse of Krishna’s palace, Pahari, c.1775
Pl. 69Krishna leela
ਉਹ ਮਣਿ ਜੋ ਹਰ ਦਿਨ ਸੋਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਝੂਠਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇੱਕ ਗੁਫ਼ਾ ਅੰਦਰ ਤੁਰ ਗਏ
ਇੱਕੋ ਦੁਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਵਾਰਕਾ ਦੀ ਹਰ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਵਾਹ ਫੈਲ ਗਈ: ਰਾਜੇ ਨੇ ਇੱਕ ਮਣਿ ਲਈ ਆਦਮੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਇਨਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘੋੜਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਤਿੰਨ ਟ੍ਰੈਕਰ ਲਏ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਅੰਦਰ ਨਿੱਕਲ ਪਏ ਪਤਾ ਕਰਨ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋਇਆ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
The Battle at Lanka, Sahibdin, Mewar, 1649 to 1653
Pl. 70Krishna leela
ਉਹ ਰਾਜਾ ਜੋ ਯੁੱਗਾਂ ਥਾਣੀਂ ਸੌਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਜਾਗਿਆ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਸ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਅੰਦਰ ਨੱਸ ਆਏ
ਇੱਕ ਪਰਦੇਸੀ ਜੰਗਬਾਜ਼ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫ਼ਾ ਅੰਦਰ ਖਦੇੜਿਆ, ਤਲਵਾਰ ਖਿੱਚੀ, ਯਕੀਨ ਨਾਲ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਅੰਦਰ, ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸਿਲ ਉੱਤੇ, ਇੱਕ ਸੁੱਤਾ ਰਾਜਾ ਪਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਠੀਕ ਘੁਸਪੈਠ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
The marriage of Rama and Sita, Shangri Ramayana, c.1700
Pl. 71Mahabharata
ਉਹ ਰਾਤ ਜਦੋਂ ਮਤਰੇਏ ਭਰਾ ਨੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਹੁ-ਫੁਟਾਲੇ ਤੱਕ ਜਾਗਦਾ ਰੱਖਿਆ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨਾਕਾਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਯੁੱਧ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤੇ ਦੂਰ ਸੀ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਤਰੇਏ ਭਰਾ ਵਿਦੁਰ, ਦਾਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਜੋ ਅੱਗੇ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸ਼ਾਮ ਤੋਂ ਪਹੁ-ਫੁਟਾਲੇ ਤੱਕ ਯੁੱਧ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਦਲੀਲ ਸੀ, ਉਸ ਆਦਮੀ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/7 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Bhishma on his bed of arrows, Razmnama, 1761 to 1763
Pl. 72Mahabharata
ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਪਹੁ-ਫੁਟਾਲੇ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਮੰਨ ਗਿਆ, ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਾਤ ਮੰਗੀ
ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਂਡਵ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਿੱਤ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਬਲੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਰਾਵਾਨ, ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਗ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਤੋਂ ਭੁੱਲਿਆ ਪੁੱਤਰ, ਅੱਗੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕੋ ਸ਼ਰਤ ਸੀ: ਉਹ ਅਣਵਿਆਹਿਆ ਨਹੀਂ ਮਰ ਸਕਦਾ। ਖ਼ੁਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੱਲ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕੂਵਾਗਮ ਦਾ ਮੰਦਰ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/7 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
Krishna and Arjuna on the chariot, India, 18th to 19th c.
Pl. 73Mahabharata
ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜਿਸ ਦੇ ਪਿਉ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਕੁੱਖ ਚਾਰ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ ਉੱਤੇ ਦੇ ਦਿੱਤੀ
ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਗਾਲਵ ਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਦਕਸ਼ਣਾ ਵਜੋਂ ਅੱਠ ਸੌ ਘੋੜੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕੰਨ ਕਾਲ਼ਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਧਵੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Vidhata Editorial Desk/7 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
Krishna lifts Mount Govardhan, India, 17th c.
Pl. 74Ramayana
ਯੁੱਧ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਰਾਤ ਮੰਦੋਦਰੀ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਿਆ
ਯੁੱਧ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਰਾਤ ਰਾਵਣ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਮੰਦੋਦਰੀ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਰਾਤ ਉਸ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਦਲੀਲ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਹਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਸੀ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਵੱਡੇ
Sudāmā at the glimpse of Krishna’s palace, Pahari, c.1775
Pl. 75Ramayana
ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੇ-ਸਿਰ ਦੈਂਤ ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵੱਲ ਰਾਹ ਵਿਖਾਇਆ
ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦੈਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਚਿਹਰਾ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ, ਅੱਠ ਮੀਲ ਲੰਮੀਆਂ ਬਾਹਾਂ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜੱਫੀ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਮੰਗਿਆ ਜੋ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਜੀਬ ਮੁਕਤੀ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ।
Vidhata Editorial Desk/7 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
The Battle at Lanka, Sahibdin, Mewar, 1649 to 1653
Pl. 76Ramayana
ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਣੀ ਜਿਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਿਆ
ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤ੍ਰਿਜਟਾ ਨਾਂ ਦੀ ਬੁੱਢੀ ਰਾਖਸ਼ਣੀ ਕੰਬਦੀ ਜਾਗੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲੰਕਾ ਕਿਵੇਂ ਸੜੇਗੀ। ਬਾਕੀ ਔਰਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਸੀਆਂ। ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਉਹ ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
Vidhata Editorial Desk/5 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
The marriage of Rama and Sita, Shangri Ramayana, c.1700
Pl. 77Shiva tales
ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਕੰਠ ਨੀਲਾ ਕਿਉਂ ਹੈ: ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ ਜੋ ਉਸਨੇ ਜਗਤ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪੀਤਾ
ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਿੜਕੇ ਗਏ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਪਰ ਆਇਆ: ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਜ਼ਹਿਰ ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦੈਂਤਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਰਿੜਕਿਆ ਸੀ ਉਹ ਭੱਜ ਗਏ। ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਇਸ ਵੱਲ ਤੁਰਿਆ।
Vidhata Editorial Desk/9 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Bhishma on his bed of arrows, Razmnama, 1761 to 1763
Pl. 78Krishna leela
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਗੋਵਰਧਨ ਪਰਬਤ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੱਤੀ
ਇੱਕ ਗਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਪਰਬਤ ਤੇ ਗਾਵਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀਆਂ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਿੰਡ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਦੂਰ ਵੱਸਦੇ ਇੱਕ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਜੱਗ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਰੋੜ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਲੱਗਾ, ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਟੁੱਟ ਪਿਆ।
Vidhata Editorial Desk/9 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna and Arjuna on the chariot, India, 18th to 19th c.
Pl. 79Mahabharata
ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬੁਢਾਪਾ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਭੋਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ
ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਬੁਢਾਪੇ ਦਾ ਸਰਾਪ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਮੰਗੀ। ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ। ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਵਾਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਅ ਕੇ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਉਹ ਸਮਝਿਆ ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਮਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਜਿੱਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ।
Vidhata Editorial Desk/7 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna lifts Mount Govardhan, India, 17th c.
Pl. 80Puranic tales
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਅਨਸੂਯਾ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਆਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿਆਣੇ ਬਣ ਬੈਠੇ
ਅਨਸੂਯਾ ਪੂਰਨ ਮਹਿਮਾਨਵਾਜ਼ੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਦੇਵੀਆਂ ਨੇ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਮੰਗਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ, ਇੱਕ ਅਸੰਭਵ ਮੰਗ ਨਾਲ। ਉਹ ਖਾਣਾ ਤਾਂ ਹੀ ਖਾਣਗੇ ਜੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗੀ ਪਰੋਸੇ। ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਕੀਤਾ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਬਾਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
Vidhata Editorial Desk/7 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Sudāmā at the glimpse of Krishna’s palace, Pahari, c.1775
Pl. 81Regional folklore
ਉਹ ਬੰਗਾਲੀ ਦੁਲਹਨ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬੇੜੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਨਦੀ ਥੱਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਝਗੜਨ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਈ
ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲਖਿੰਦਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੱਪ ਨੇ ਡੰਗ ਮਾਰਿਆ, ਦੇਵੀ ਮਨਸਾ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿਉ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਉੱਤੇ ਬਦਲਾ। ਬੇਹੁਲਾ ਨੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬੇੜਾ ਬਣਾਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ, ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਤਰਦੀ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਤਕ ਉਹ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਆਪ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ।
Vidhata Editorial Desk/9 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
The Battle at Lanka, Sahibdin, Mewar, 1649 to 1653
Pl. 82Jataka tales
ਉਹ ਹਿਰਨ-ਰਾਜਾ ਜੋ ਇੱਕ ਗਰਭਵਤੀ ਹਿਰਨੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਸਾਈ ਦੀ ਛੁਰੀ ਵੱਲ ਖ਼ੁਦ ਤੁਰਿਆ
ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਿਰਨ-ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਝੁੰਡ ਨੇ ਰੋਜ਼ ਇੱਕ ਹਿਰਨ, ਪਰਚੀ ਨਾਲ, ਭੇਜਣ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਪਰਚੀ ਇੱਕ ਗਰਭਵਤੀ ਹਿਰਨੀ ਉੱਤੇ ਪਈ, ਹਿਰਨ-ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪ ਕਸਾਈ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਉੱਤੇ ਜਾ ਲੇਟਿਆ। ਜੋ ਰਾਜਾ ਇਹ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਦਲ ਲਿਆ।
Vidhata Editorial Desk/6 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
The marriage of Rama and Sita, Shangri Ramayana, c.1700
Pl. 83Ramayana
ਉਹ ਆਦਿਵਾਸੀ ਔਰਤ ਜਿਸਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਬੇਰ ਆਪ ਚੱਖਿਆ
ਸ਼ਬਰੀ ਇੱਕ ਬੁੱਢੀ, ਨੀਵੀਂ-ਜਾਤ ਦੀ ਜੰਗਲੀ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਆਖ਼ਰ ਉਹ ਆਏ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਕੀਤਾ ਜੋ ਰਸਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਣਸੋਚਣਯੋਗ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਭੇਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਬੇਰ ਆਪ ਚੱਖਿਆ। ਰਾਮ ਮੁਸਕਰਾਏ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਖਾ ਗਏ।
Vidhata Editorial Desk/6 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Bhishma on his bed of arrows, Razmnama, 1761 to 1763
Pl. 84Devi stories
ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਮਹਿਖਾਸੁਰ: ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਕ੍ਰੋਧ ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਵਿੱਚ ਡੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ
ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਵਰਦਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਾ ਕੋਈ ਮਰਦ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ, ਤੇ ਸੁਰਗ ਢਹਿ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਬੱਸ ਇੱਕੋ ਰਾਹ ਬਚਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਣ ਰਲਾ ਕੇ ਇੱਕੋ ਲਾਟ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਅਠਾਰਾਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਤੁਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਈ।
Vidhata Editorial Desk/8 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna and Arjuna on the chariot, India, 18th to 19th c.
Pl. 85Puranic tales
ਉਹ ਬਾਲਕ ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਖ਼ੁਦ ਯਮ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ
ਜਦੋਂ ਯਮ ਨਿਯਤ ਘੜੀ ਉੱਤੇ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਆਏ, ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੁਆਲੇ ਵਲ੍ਹੇਟ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜੋ ਫਿਰ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਮੌਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਹੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ।
Vidhata Editorial Desk/7 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Krishna lifts Mount Govardhan, India, 17th c.
Pl. 86Mahabharata
ਉਹ ਪਾਸੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ, ਖੋਹ ਲਿਆ
ਨਲ ਨੇ ਦਮਯੰਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਚਾਰ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਲਈ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਛੇੜੀ। ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਨਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ, ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਲ ਖੋ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
Vidhata Editorial Desk/9 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
Sudāmā at the glimpse of Krishna’s palace, Pahari, c.1775
Pl. 87Mahabharata
ਉਹ ਬਾਲਕ ਜੋ ਰਾਜੇ ਦੇ ਯੱਗ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਂਨਾਸ਼ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ
ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਰ ਸੱਪ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਾਲਕ ਆਸਤਿਕ ਇਕੱਲਾ ਯੱਗ-ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਵਾਕ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
Vidhata Editorial Desk/6 ਮਿੰਟ/ਸਾਰੀਆਂ ਉਮਰਾਂ
The Battle at Lanka, Sahibdin, Mewar, 1649 to 1653