ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਿਸ ਨੇ ਡਰੀ ਘੁੱਗੀ ਦੇ ਬਦਲੇ ਆਪਣਾ ਮਾਸ ਤੋਲਿਆ

ਉਹ ਘੁੱਗੀ ਜੋ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆ ਡਿੱਗੀ

ਦੁਪਹਿਰ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਬੀ ਆਪਣੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਸਲੇਟੀ-ਚਿੱਟੀ ਘੁੱਗੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਆਈ, ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਘੁੰਮਦੀ ਆਈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਘੁੱਟਿਆ, ਇੰਨੀ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਰੇਸ਼ਮ ਉਸ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗਾ।

ਰਾਜੇ ਨੇ ਛੋਟੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹੱਥ ਰੱਖਿਆ। "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈਂ," ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਆਖਿਆ। "ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਤੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਈ। ਪਨਾਹ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ।"

ਦਰਬਾਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪਰਛਾਵਾਂ ਪਿਆ। ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਪੰਜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਉਤਰਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਟੇਢਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰ ਉਦੋਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

"ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਘੁੱਗੀ ਦੇ ਦਿਉ। ਮੈਂ ਜਾਇਜ਼ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੇਰਾ ਖਾਣਾ ਹੈ। ਬਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਛੋਟਾ ਪੰਛੀ ਵੱਡੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਖਾਣਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਉਧਾਰ ਹੋ।"

ਸ਼ਿਬੀ ਨੇ ਬਾਜ਼ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਘੁੱਗੀ ਵੱਲ। ਫਿਰ ਫਿਰ ਬਾਜ਼ ਵੱਲ।

ਉਹ ਰਾਜਾ ਜਿਸ ਨੇ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ ਸੀ

ਉਸੇ ਸਵੇਰ ਸ਼ਿਬੀ ਆਪਣੇ ਛੱਜੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਾਰ ਫਾਟਕਾਂ ਉੱਤੇ ਖੈਰਾਤਖਾਨੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਫਾਟਕ ਉੱਤੇ ਪੰਜਵਾਂ। ਹਰ ਦਿਨ ਛੇ ਲੱਖ ਸੋਨੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੱਪੜਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿੱਤੀ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚਾਵਲ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਉੱਤੇ ਸੋਨਾ ਕਰਦੇ ਵੇਖ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਜੇ ਅੱਜ ਕੋਈ ਮੰਗਤਾ ਆਏ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੰਗੇ, ਕੀ ਮੈਂ ਦਿਆਂਗਾ? ਜੇ ਉਹ ਮੇਰਾ ਮਾਸ ਮੰਗੇ, ਕੀ ਮੈਂ ਕੱਟਾਂਗਾ?

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ:

यदि कश्चिद् याचेत मांसम् अपि, दद्यां प्रसन्नचित्तेन। (ਜੇ ਕੋਈ ਮੇਰਾ ਮਾਸ ਵੀ ਮੰਗੇ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਦਿਆਂਗਾ।)

ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੇਤੀਆਂ ਦੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਸੁਣਿਆ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਵੱਲ ਮੁੜੇ ਅਤੇ ਆਖਿਆ: "ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਬੀ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਹੈ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਹੱਦ ਦੇ ਦੇਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਉ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਖੀਏ।" ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਡਰੀਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਸਲੇਟੀ-ਚਿੱਟੀ ਘੁੱਗੀ ਬਣ ਗਏ। ਇੰਦਰ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਪੰਜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬਾਜ਼ ਬਣ ਗਏ।

ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ

"ਬਾਜ਼," ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਘੁੱਗੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਨਾਹ ਲਈ ਆਈ ਹੈ। ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਦਿੱਤੀ ਪਨਾਹ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸ਼ਰਣਾਗਤ-ਵਤਸਲਃ, ਉਹ ਜੋ ਪਨਾਹ ਮੰਗਣ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਨਰਮ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਰਾਜੇ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਘੁੱਗੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।"

ਬਾਜ਼ ਹੱਸਿਆ, ਇੱਕ ਪਤਲੀ ਧਾਤਵੀ ਆਵਾਜ਼। "ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਖਾ ਮਾਰੋਗੇ। ਕੀ ਭੁੱਖਮਰੀ ਵੀ ਧਰਮ ਹੈ? ਕੀ ਇੱਕ ਜੀਵ ਦੀ ਮੌਤ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੀ ਮੌਤ ਹੈ? ਘੁੱਗੀ ਦੀ ਜਾਨ ਮੇਰੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਨੇਕੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?"

ਦਰਬਾਰ ਚੁੱਪ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੰਤਰੀ, ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰਾਣੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ।

ਸ਼ਿਬੀ ਠਹਿਰੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਖਾਣਾ ਦਿਆਂਗਾ ਜੋ ਨਾ ਘੁੱਗੀ ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਦਾ ਮਾਸ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਸ ਦਿਆਂਗਾ।"

ਤੱਕੜੀ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤੱਕੜੀ ਮੰਗਾਈ। ਉਹ ਲੈ ਆਏ: ਇੱਕ ਸ਼ਤੀਰ ਤੋਂ ਲਟਕਦੇ ਦੋ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਪਲੜੇ, ਉਹ ਕਿਸਮ ਜੋ ਵਪਾਰੀ ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਲੋਬਾਨ ਤੋਲਣ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ।

ਸ਼ਿਬੀ ਨੇ ਘੁੱਗੀ ਨੂੰ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਲੜੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਘੁੱਗੀ ਉੱਥੇ ਕੰਬਦੀ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹੀ।

"ਚਾਕੂ ਲਿਆਉ," ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਭੱਜੀ ਆਈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੁਕਣ ਲਈ, ਬਾਜ਼ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ, ਬੱਕਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਭੇਜਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਸਿਰ ਹਿਲਾਇਆ।

"ਮੈਂ ਅੱਜ ਸਵੇਰੇ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ," ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਪ੍ਰਣ ਆਸਾਨ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਲਏ ਜਾਂਦੇ।"

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਕੂ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਪੱਟ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਕੱਟਿਆ, ਉਹ ਟੁਕੜਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਘੁੱਗੀ ਦੇ ਵਜ਼ਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਪਲੜੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ।

ਘੁੱਗੀ ਵਾਲਾ ਪਲੜਾ ਥੱਲੇ ਜਾਏ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਸ ਵਾਲਾ ਪਲੜਾ ਉੱਪਰ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸ਼ਿਬੀ ਨੇ ਫਿਰ ਕੱਟਿਆ। ਇਸ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਪਿੰਡਲੀ ਵਿੱਚੋਂ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਟੁਕੜਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਲੜੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਘੁੱਗੀ ਵਾਲਾ ਪਾਸਾ ਥੱਲੇ ਹੀ ਰਿਹਾ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਪੱਟ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਟਿਆ। ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਵਿੱਚੋਂ। ਆਪਣੀ ਪਾਸੇ ਵਿੱਚੋਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹੌਲੀ ਨਿਰੰਤਰ ਲਕੀਰ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਰਿਹਾ। ਦਰਬਾਰ ਨੇ ਡਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਮੰਤਰੀ ਰੋਏ। ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਬਾਜ਼ ਬਿਨਾਂ ਹਿੱਲੇ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ।

ਘੁੱਗੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਘੁੱਟੀ ਮੁੱਠੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਹਰ ਮਾਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੋਲਦੀ ਜੋ ਰਾਜਾ ਉਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਰੱਖਦੇ।

ਆਖਰਕਾਰ ਸ਼ਿਬੀ ਸਮਝ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਕੂ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਲੀ ਪਲੜੇ ਉੱਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੱਕੜੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਖੂਨ ਵਗਦਾ ਸਰੀਰ, ਅਤੇ ਘੁੱਗੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਲੜੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ।

ਦੋਵੇਂ ਪਲੜੇ ਬਰਾਬਰ ਲਟਕੇ।

ਉੱਪਰੋਂ ਆਵਾਜ਼

ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਾਜ਼ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘੁੱਗੀ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਖੂਨ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।

"ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਬੀ," ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਰਖਣ ਆਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਵੇਖਣ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਉਦਾਰਤਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਹੱਡੀ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਘੁੱਗੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ? ਤੁਸੀਂ ਬੱਕਰੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ?"

ਸ਼ਿਬੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸਥਿਰ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਦਰਜਨ ਥਾਂਵਾਂ ਉੱਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਸੀ: "ਘੁੱਗੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਨਾਹ ਲਈ ਆਈ ਸੀ। ਬੱਕਰੀ ਨਹੀਂ ਆਈ ਸੀ। ਜੋ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਦੇਣਾ, ਜੋ ਮੰਗਿਆ ਗਿਆ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ, ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਆਰਾਮ ਨੂੰ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਾਲ ਤੋਲਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਹੈ।"

ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਝੁਕਾਇਆ। "ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਮੰਗਦੇ ਹੋ, ਰਾਜਾ?"

ਸ਼ਿਬੀ ਹਲਕਾ ਮੁਸਕਰਾਏ। "न राज्यं न च देवत्वं न मोक्षम् अभिकाङ्क्षये। बुद्धत्वं प्रार्थयाम्येकं दुःखार्तानां विमुक्तये॥" (ਨ ਰਾਜਯਮ ਨ ਚ ਦੇਵਤਵਮ ਨ ਮੋਕਸ਼ਮ ਅਭਿਕਾਂਕਸ਼ਯੇ / ਬੁੱਧਤਵਮ ਪ੍ਰਾਰਥਯਾਮਿ ਏਕਮ ਦੁਃਖਾਰਤਾਨਾਮ ਵਿਮੁਕਤਯੇ, "ਮੈਂ ਨਾ ਰਾਜ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਦੇਵਤਾਪੁਣਾ, ਨਾ ਆਪਣੀ ਮੁਕਤੀ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਬੁੱਧਤਵ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ: ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਲਈ।")

ਇੰਦਰ ਰੋਇਆ। ਦੇਵਤੇ ਅਕਸਰ ਨਹੀਂ ਰੋਂਦੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਰਾਜੇ ਦੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ। ਮਾਸ ਮੁੰਦ ਗਿਆ। ਚਮੜੀ ਸੀਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਸਰੀਰ ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਫਿਰ ਪੂਰਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਚਮਕਦਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਣ ਨੇ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਘਟਾਇਆ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਹੋਵੇ।

"ਜੀਅ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਬੀ," ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ। "ਜੀਅ ਅਤੇ ਦਿਉ। ਉਹ ਦਿਨ ਆਏਗਾ, ਕਿਸੇ ਦੂਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਬੋਧ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਬੈਠੋਗੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁੱਧ-ਚਾਵਲ ਪੇਸ਼ ਕਰੇਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਉਦੋਂ ਬੁੱਧ ਹੋਵੋਗੇ। ਅੱਜ ਦਾ ਦਿਨ ਉਸ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਦਮ ਸੀ।"

ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਆਪਣੇ ਸਵਰਗ ਮੁੜ ਗਏ।

ਰਾਜ ਨੇ ਕਥਾ ਨਾਲ ਕੀ ਕੀਤਾ

ਸ਼ਿਬੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਕਥਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੀ ਕਥਾ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦੁਹਰਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਚਿੱਤ ਦੀ ਕਥਾ ਵਜੋਂ ਦੁਹਰਾਇਆ, ਉਸ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਦੀ ਕਥਾ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਮਾਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬਾਜ਼ ਨੇ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਕੀਤਾ, ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛੱਜੇ ਉੱਤੇ ਸਵੇਰੇ ਲਿਆ ਸੀ।

ਬੋਧੀਸੱਤਵ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਜੋ ਬੁੱਧ ਨੇ ਉਦੋਂ ਖਿੱਚੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਜਨਮ-ਕਥਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ, ਦੋ ਪਰਤ ਦੀ ਸੀ।

ਪਹਿਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੇਣ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ (ਦਾਨ ਪਾਰਮਿਤਾ) ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਜੇ ਵੀ "ਮੇਰਾ" ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਜੋ ਸੋਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਜੋ ਸਰੀਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਜੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਅਣ-ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਖੁਦ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦੇਣ ਦੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ "ਮੇਰਾ" ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਦੂਜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਔਖੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਥਾ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕੜੀ ਦੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਛੁਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਘੁੱਗੀ ਨੇ ਹਰ ਮਾਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੋਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਘੁੱਗੀ ਦੀ ਜਾਨ, ਪਨਾਹ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਚੀਜ਼ ਵਜੋਂ, ਨੈਤਿਕ ਤੱਕੜੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਅੰਗ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਕੱਟ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਤੱਕੜੀ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਆਪ ਪਾਉਣਾ ਪਿਆ। ਟੁਕੜਾ ਨਹੀਂ। ਪੂਰਾ। ਇਹ ਦਾਨ ਪਾਰਮਿਤਾ ਦਾ ਭੇਤ ਹੈ: ਅੱਧੇ ਉਪਾਅ ਅੱਧੇ ਉਪਾਅ ਹੀ ਦਰਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਾ ਦੇਣਾ ਉਦੋਂ ਹੀ ਪੂਰਾ ਦਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਬਚਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬੁੱਧ ਨੇ ਕਥਾ ਨੂੰ ਇਉਂ ਬੰਦ ਕੀਤਾ: "ਸ਼ਿਸ਼ੋ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਮੈਂ ਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ। ਬਾਜ਼ ਸਾਰਿਪੁੱਤ ਸੀ। ਘੁੱਗੀ ਆਨੰਦ ਸੀ। ਤੱਕੜੀ ਖੁਦ ਧਰਮ ਸੀ।"

ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਘੁੱਗੀ ਇੱਕ ਦੁਪਹਿਰ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਧੱਕਿਆ। ਰਾਜ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ।