ਜਟਾਯੂ: ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਗਿਰਝ ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਲੜਿਆ

ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਮਿੱਤਰ

ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ, ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਛਮਣ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਪਹਾੜੀ ਜਿੱਡਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਝ ਦਿਸਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮੰਗਵੇਂ ਰੂਪ ਧਾਰੇ ਕਈ ਰਾਖਸ਼ ਵੇਖ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਸਿੱਧਾ ਪੁੱਛ ਲਿਆ ਕਿ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ। ਪੰਛੀ ਨੇ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਮਨਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸੁਣਾਈ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਅਰੁਣ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਤੋਂ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਤੱਕ, ਸੰਪਾਤੀ ਅਤੇ ਜਟਾਯੂ, ਗਿਰਝਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਵਾਕ ਕਿਹਾ ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ: ਪੁੱਤਰਾ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਜਾਣ।

ਦਸ਼ਰਥ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਲਈ ਸੀ ਕਿ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਮਿਲ ਜਾਣਾ ਨਿੱਕੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਪੰਛੀ ਨੂੰ ਗਲ਼ ਲਾਇਆ। ਅਤੇ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਇੱਕ ਬੁੱਢੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਰੱਖੀ, ਜੋ ਉਸ ਕੋਲ ਬਚੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਕਿਤੇ ਗਏ ਹੋਵੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਨੇੜੇ ਹੀ ਰਹਾਂਗਾ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਾਂਗਾ। ਜੰਗਲ ਖ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਸੋ ਜਦੋਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪੰਚਵਟੀ ਵਿੱਚ ਕੁਟੀਆ ਬਣਾਈ, ਗਿਰਝ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਨ ਉਸ ਸਿੱਧੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੱਸ ਉੱਥੇ ਸੀ, ਦਿਨੋ ਦਿਨ, ਹਾਕ ਸੁਣਨ ਜਿੰਨੀ ਵਿੱਥ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ।

ਦੱਖਣ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਰਥ

ਜਿਸ ਦਿਨ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਸ ਦਿਨ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਗੜ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹਿਰਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਖਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਰਗੀ ਇੱਕ ਚੀਕ ਲਛਮਣ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਗਰ ਦੌੜਾ ਲੈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਲੀ ਕੁਟੀਆ ਦੇ ਬੂਹੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਇੱਕ ਭਿਖਾਰੀ ਸਾਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਸ ਸਿਰ ਪਰਗਟ ਕਰ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਰਥ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ ਜੋ ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਜਾਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀਤਾ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦੀ ਗਈ, ਨਦੀ ਨੂੰ, ਪਾਣੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਹਿਰਨਾਂ ਨੂੰ, ਹਰ ਉਸ ਸ਼ੈਅ ਨੂੰ ਜੋ ਰਾਮ ਤੱਕ ਇੱਕ ਬੋਲ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕੇ। ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟਾਹਣੀ ਉੱਤੇ ਊਂਘਦਾ ਬੁੱਢਾ ਪੰਛੀ ਦਿਸਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਹਾਕ ਮਾਰੀ।

ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਅੱਖ ਐਨ ਉਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉੱਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਟਿਕੀ ਹੈ: ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਵਣ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸਤਰੀ ਜਿਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦਾ ਬਚਨ ਪੰਛੀ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਉਸ ਨੇ ਹਿਸਾਬ ਉੱਚੀ ਬੋਲ ਕੇ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਵਾਲਮੀਕੀ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਸੁਣਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਮੈਂ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਨਿਹੱਥਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਜੁਆਨ ਹੈਂ, ਸੰਜੋਅ ਪਾਈ, ਧਣਖ ਫੜੀ, ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਤਾਂ ਵੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਉਤਾਰ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਛੇੜੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਰਾਜਾ ਰਹਿ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਜਾਣਦਾ ਸੀ: ਸੀਤਾ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਰਾਜਾ ਪਰਾਈਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਉਸੇ ਸ਼ੈਅ ਨੂੰ ਭੰਨਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹਾਕਮ ਦੂਜੇ ਹਾਕਮ ਨੂੰ ਆਖੇ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਰਾਵਣ ਦਾ ਜਵਾਬ ਤੀਰ ਸਨ।

ਬੁੱਢੇ ਪੰਛੀ ਨੇ ਕੀ ਕੀ ਭੰਨਿਆ

ਫਿਰ ਗਿਰਝ ਨੇ ਖੰਭ ਸਮੇਟੇ ਅਤੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਲਈ ਉਹ ਹਿਸਾਬ ਗ਼ਲਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਨਹੁੰ ਸੀ, ਚੁੰਝ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਰਤਨਜੜਿਆ ਧਣਖ ਖੋਹ ਕੇ ਭੰਨ ਸੁੱਟਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਦੂਜਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ; ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਉਹ ਵੀ ਭੰਨ ਦਿੱਤਾ। ਰਥ ਖਿੱਚਦੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲੇ ਖੱਚਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ। ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਡਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਹੀ ਚਕਨਾਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਰਥ ਅਸਮਾਨੋਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਅਤੇ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜੰਗਲ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਫੜੀ ਪੈਦਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੋਰ ਵਾਂਗ।

ਇਹ ਇੱਕ ਬੁੱਢੇ ਪੰਛੀ ਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਮਾੜੇ ਦਿਨ ਕੋਈ ਨਿੱਕਾ ਰਾਵਣ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਰਾਵਣ ਕਿਸੇ ਨਾਟਕ ਦਾ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਖਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਉਹੀ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕੈਲਾਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਉਤਾਰਿਆ, ਤਲਵਾਰ ਫੜੀ, ਅਤੇ ਗਿਰਝ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਲੜਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਲੜਾਈ ਦਾ ਇੱਕੋ ਅੰਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਖੰਭਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਉਹ ਓਨਾ ਚਿਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈ, ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਖੰਭ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ।

ਗਿਰਝ ਆਪਣੇ ਖੰਭ ਹੀ ਤਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਉਹ ਭਾਰ ਹੈ ਜੋ ਖੰਭ ਢੋਂਹਦੇ ਹਨ। ਵੱਢੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਜਟਾਯੂ ਡਿੱਗਿਆ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੌੜ ਕੇ ਉਸ ਭੰਨੇ ਹੋਏ ਪੰਛੀ ਨਾਲ ਲਿਪਟ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਕੇ ਲਈ ਰੋਈਦਾ ਹੈ ਉਵੇਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰੋਈ, ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਲ ਨਾਲ ਫਿਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ। ਜੰਗਲ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਰਨਹਾਰ ਜੀਵ ਪਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਖਿੱਲਰਿਆ ਪਿਆ ਸੀ ਉਸ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਦਾ ਮਲਬਾ ਜੋ ਉਸ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਨੇ ਰਾਵਣ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ ਸੀ।

ਇਨਕਾਰ

ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਕਥਾਕਾਰ ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਹੀ ਮਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਜ਼ਖ਼ਮ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ। ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਰਿਆ। ਘਾਹ ਵਿੱਚ ਲਹੂ ਵਹਾਉਂਦਾ ਉਹ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਸਾਹ ਫੜੀ ਰਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹੀ ਇੱਕ ਜੀਵ ਸੀ ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਰਾਵਣ ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪੰਛੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਿਆਨ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੱਭਦੇ ਲੱਭਦੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਛਮਣ ਆਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਭੰਨਿਆ ਧਣਖ ਮਿਲਿਆ, ਫਿਰ ਮਰੇ ਖੱਚਰ, ਫਿਰ ਚੂਰ ਹੋਇਆ ਰਥ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਸਲੇਟੀ ਖੰਭਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ। ਰਾਮ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹੀ ਆਇਆ ਜੋ ਉਸ ਜੰਗਲ ਦਾ ਨਿੱਤ ਦਾ ਸੱਚ ਸੀ: ਕੋਈ ਰਾਖਸ਼, ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੰਗਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਧਣਖ ਖਿੱਚਿਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਨੇ ਬੋਲ ਕੇ ਕਿਹਾ, ਪੁੱਤਰਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਦੇ। ਜਿਸ ਦੇਹ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਉਹ ਉਂਜ ਹੀ ਵਿਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।

ਫਿਰ, ਜਿੰਨਾ ਸਾਹ ਬਚਿਆ ਸੀ ਉਸ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਚਹਿਰੀ ਦੇ ਗਵਾਹ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਵਣ। ਵਿਸ਼ਰਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਭਰਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਲੈ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਬੁੱਢੇ ਪੰਛੀ ਨੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਜੋੜੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਘੁੰਮਦੇ ਅਸਮਾਨ ਹੇਠ ਉਸ ਨੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਕੱਟੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਪਛਾਣਦਾ ਸੀ: ਹਰਨ ਦੀ ਘੜੀ ਵਿੰਦ ਨਾਂ ਦਾ ਮਹੂਰਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਘੜੀ ਗੁਆਚਿਆ ਧਨ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਕੋਲ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਵੇਲਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ।

ਰਾਮ ਨੇ ਹੋਰ ਪੁੱਛਿਆ, ਰਾਵਣ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਕੀ। ਜਵਾਬ ਹੌਲੀ ਹੁੰਦੇ ਗਏ, ਵਿੱਥਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਛੀ ਦੇ ਸਾਹ ਨਿਕਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਢਲਕ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਪੁਕਾਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਰੇ ਹੋਏ ਗਿਰਝ ਨੂੰ ਸੀਨੇ ਲਾਈ ਉਹ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਦੋਵੇਂ ਗੁਆ ਲਏ ਸਨ।

ਪਿਤਾ ਦੇ ਯੋਗ ਸੰਸਕਾਰ

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ ਉਹੀ ਉਹ ਅੰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਲਮੀਕੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਵਕਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਛਮਣ ਨੂੰ ਚਿਖਾ ਚਿਣਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਾਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਓਨੇ ਹੀ ਮਾਣ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ ਜਿੰਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਸਨ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਲੱਕੜਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਅਗਨੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬਲਦੀ ਚਿਖਾ ਕੋਲ ਉਵੇਂ ਰੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਬੰਦਾ ਆਪਣੇ ਮੋਏ ਲਈ ਰੋਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿਰਨ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਾਸ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੀਤ ਭੇਟ ਮੰਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਕੋਲ ਇਹੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਚਿਖਾ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਬੋਲ ਕਹੇ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਜਾਹ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਅਗਨੀ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠ ਨਾ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਗੋਦਾਵਰੀ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਜਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਲਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਗਿਰਝ, ਮੁਰਦਿਆਂ ਦਾ ਪੰਛੀ, ਉਹ ਰੂਪ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਜੁੱਗ ਦਾ ਹਰ ਹੱਥ ਪਿੰਡੋਂ ਦੂਰ ਹੱਕਦਾ ਸੀ, ਅਯੁੱਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਬਾਲੀ ਚਿਖਾ ਉੱਤੇ ਸੜਿਆ, ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਤਰਪਣ ਦਾ ਜਲ ਪਾਇਆ। ਕਥਾਕਾਰ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਲੋੜ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਇੱਕੋ ਸਿੱਕੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਮੰਗਿਆ ਸੀ: ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਜਿੰਨਾ ਸਾਹ।

ਜਾਨ ਦੇ ਕੇ ਖ਼ਰੀਦੀ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਦੂਰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਲੱਭਦੇ ਫਿਰਦੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਕੰਢੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਖੰਭਾਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ ਗਿਰਝ ਮਿਲਿਆ। ਸੰਪਾਤੀ, ਉਹ ਭਰਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਖੰਭ ਕਦੋਂ ਦੇ ਸੜ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਉੱਡ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਉੱਡਦੇ ਜਟਾਯੂ ਉੱਤੇ ਛਾਂ ਕਰੀ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਸੰਪਾਤੀ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਭਰਾ ਕਿਵੇਂ ਮਰਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਕੰਮ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੋਰ ਕੀਤਾ: ਗਿਰਝ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਸੇਧ ਦਿੱਤੀ। ਸੀਤਾ ਤੱਕ ਦਾ ਰਾਹ ਦੋ ਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਉਸੇ ਘਰਾਣੇ ਨੇ, ਇੱਕ ਭਰਾ ਮਰਦਾ ਮਰਦਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗਿੱਠ ਵੀ ਉੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ।

ਸਰੋਤ

• The Ramayana of Valmiki, Aranya Kanda, translated by Ralph T. H. Griffith, Sacred-Texts
• Valmiki Ramayana, Aranya Kanda, Wisdomlib
• Kamban, Ramavataram (Kamba Ramayanam), Aranya Kandam