ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਮਹਿਖਾਸੁਰ: ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਕ੍ਰੋਧ ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਵਿੱਚ ਡੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ

ਇੱਕ ਰਾਖਸ਼ ਜਿਸਨੇ ਬਾਰੀਕ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ

ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਇੱਕ ਮੱਝ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਸੁਰ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਪਾਈ। ਉਹ ਉਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਬਹੁਤੇ ਵੱਡੇ ਰਾਖਸ਼ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਛੋਟ। ਸੋ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਕਮਾਉਣ ਬੈਠ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਮਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਏਨੀ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਕਿ ਉਸਦੀ ਤਪਸ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਸਣ ਤੱਕ ਚੜ੍ਹ ਗਈ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਕੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਨੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਮਰ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਨਾ ਮੰਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਇਹ ਕਦੇ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਰਾਖਸ਼ ਅਸੰਭਵ ਮੰਗ ਕੇ ਬਰਬਾਦ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਥਾਂ ਉਸਨੇ ਮੰਗਿਆ ਕਿ ਨਾ ਕੋਈ ਮਰਦ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕੇ। ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਔਰਤ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਰਾਖਸ਼ਰਾਜ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਫ਼ੌਜ ਲੈ ਕੇ ਨਿੱਤਰੀ ਸੀ। ਦੇਵਤੇ ਲੜਦੇ ਸਨ। ਰਿਸ਼ੀ ਸਰਾਪ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਔਰਤਾਂ, ਉਸਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ, ਨਾ ਇਹ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ ਨਾ ਉਹ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਹ ਮੰਗ ਸੁਣੀ, ਉਸ ਝੋਲ ਨੂੰ ਉਵੇਂ ਵੇਖਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜੱਜ ਕਿਸੇ ਚਲਾਕ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਵੇਂ ਹੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਇਹੀ ਉਹ ਗ਼ਲਤੀ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਹਿਸਾਬ ਚੁਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸੌ ਸਾਲ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।

ਸੁਰਗ ਢਹਿੰਦਾ ਹੈ

ਵਰਦਾਨ ਹੱਥ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਨੇ ਉਹੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਵਰਦਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਫ਼ੌਜ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜੰਗ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ।

ਜੰਗ ਸੌ ਸਾਲ ਚੱਲੀ। ਦੇਵਤੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਲਾ ਕੇ ਲੜੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਵੀ ਸਿਪਾਹੀ ਨੂੰ ਉਤਾਰਦੇ ਉਹ ਮਰਦ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਗੱਲ ਬਹਿਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪੱਕੀ ਸੀ ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਨਾ ਕੋਈ ਮਰਦ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਇਸ ਮੱਝ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਰੁੱਤ ਲਈ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਸਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਬੱਸ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਖ਼ੀਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਿੰਘਾਸਣ ਗੁਆ ਲਿਆ। ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਦੇਵਰਾਜ ਦੇ ਆਸਣ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਸਮਾਨ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਆਏ ਸਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਉਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਾੜੀ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਨੌਕਰ ਵਿਹਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਉਹ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਸੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਕੋਲ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਕੋਲ।

ਹਾਰੇ ਹੋਇਆਂ ਦੀ ਸਭਾ

ਦੇਵੀ ਮਾਹਾਤਮਯ ਜੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ ਉਸਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ। ਅਮਰ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਹਾਰਨ ਦੇ ਆਦੀ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਖਿੰਡੀ ਹੋਈ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਸਾਰੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਵੇਂ ਮੱਝ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਤੇ ਹਵਾ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਲੈ ਲਿਆ, ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਕਿਸੇ ਮਰਨਹਾਰ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਮੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਡੀਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਜੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਦਾ ਅਜੀਬ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਮੋੜ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਹਲਕੀ ਦੈਵੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਤੇ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ ਰੋਹ। ਅਤੇ ਉਹ ਰੋਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦਾ। ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਫੁੱਟ ਪਿਆ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਦੂਜਾ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ, ਇੰਦਰ ਤੋਂ, ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ, ਕ੍ਰੋਧ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਚੇ ਤੇਜਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਤੁਰਿਆ, ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਊਰਜਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਵਹਿ ਤੁਰਿਆ, ਅਤੇ ਖਿੰਡਣ ਦੀ ਥਾਂ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਾਟਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ ਗੁੰਦ ਗਈਆਂ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਬਲਦੀਆਂ, ਦਿਸਹੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਭਰਦੀਆਂ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਗਰਮ ਤੇ ਵੱਧ ਚਮਕਦਾਰ।

ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਲਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਊਰਜਾ, ਇੱਕੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ।

ਦੇਵੀ ਦੀ ਘਾੜਤ

ਦੇਵੀ ਮਾਹਾਤਮਯ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਲਗਭਗ ਸਰੀਰਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਘੜੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੇਰਵਾ ਹੀ ਅਸਲ ਗੱਲ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇਵਤੇ ਤੋਂ ਸਿਰਜ ਕੇ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਉਧਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਰ ਦੇਵਤੇ ਦਾ ਤੇਜ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਅੰਗ ਬਣਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਸਦਾ ਮੁੱਖ ਬਣਿਆ। ਯਮ ਦਾ ਉਸਦੇ ਕੇਸ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ। ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਛਾਤੀ ਘੜੀ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਲੱਕ, ਵਰੁਣ ਨੇ ਲੱਤਾਂ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਚੂਲੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਦਿੱਤੇ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ। ਉਸਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵਸੂਆਂ ਤੋਂ ਆਈਆਂ, ਨੱਕ ਕੁਬੇਰ ਤੋਂ, ਦੰਦ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਹੀ ਉਸਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਜੌੜੀ ਲਾਲੀ ਉਸਦੀਆਂ ਭਰਵੱਟੀਆਂ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਬਲਦੀ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ, ਸੁਰਗ ਦੀ ਹਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਗਾੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਬਣੀ ਇੱਕ ਔਰਤ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਜਿਆ ਸੀ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ।

ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਹੀ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਕਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਦੇਵਤੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਸਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਨਕਲ ਲੈ ਕੇ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਫੜਨ ਲਈ ਹੱਥ ਸਨ। ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਖਿੱਚ ਕੇ ਉਸਦੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਧਰਿਆ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਰੁਣ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ੰਖ, ਅਗਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀ, ਵਾਯੂ ਨੇ ਇੱਕ ਧਨੁਖ ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਤਰਕਸ਼ ਜੋ ਕਦੇ ਖ਼ਾਲੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਜਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਘੰਟਾ ਜੋ ਉਸਦੇ ਚਿੱਟੇ ਹਾਥੀ ਤੋਂ ਲਟਕਦਾ ਸੀ। ਯਮ ਨੇ ਇੱਕ ਦੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇੱਕ ਕਮੰਡਲ ਤੇ ਇੱਕ ਜਪਮਾਲਾ, ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਇੱਕ ਗਦਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਹਾਰ ਤੇ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁਰਝਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਸਤਰ, ਹਿਮਵਤ ਪਹਾੜ ਨੇ ਸਵਾਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਇੱਕ ਕੁਹਾੜੀ ਤੇ ਕਵਚ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਮੰਡਲ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਲਈ ਸਜੀ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਹੱਸੀ, ਏਨੀ ਉੱਚੀ ਤੇ ਏਨੀ ਡੂੰਘੀ ਹਾਸੀ ਕਿ ਧਰਤੀ ਉਸ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉੱਠੀ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਛਲ ਪਏ ਤੇ ਪਹਾੜ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਥਰ-ਥਰਾ ਗਏ।

ਹੇਠਾਂ ਉਸ ਚੁਰਾਏ ਹੋਏ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਨੇ ਉਹ ਸੁਣਿਆ।

ਮੱਝ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰ ਜੰਗ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ

ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਭੇਜੇ, ਜਿਵੇਂ ਭਰੋਸੇ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਚਿਕਸ਼ੁਰ ਨਿਕਲਿਆ, ਤੇ ਚਾਮਰ, ਤੇ ਉਦਗਰ ਤੇ ਮਹਾਹਨੁ ਤੇ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਹੋਰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਫ਼ੌਜਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਹ ਸਭ ਚੀਰ ਸੁੱਟਿਆ। ਦੇਵੀ ਮਾਹਾਤਮਯ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਜੰਗ ਨੂੰ ਲੰਮਾ ਤੇ ਗੜਗੜਾਉਂਦਾ ਚੱਲਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਧਨੁਖ ਤੋਂ ਏਨੇ ਤੀਰ ਨਿਕਲੇ ਜਿੰਨੇ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ ਫੜ ਨਾ ਸਕੇ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੇਰ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟੱਪਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਤੋੜਿਆ ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਖੜ੍ਹੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਤੋੜਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਖੁੱਭਦਾ ਗਿਆ। ਪਾਠ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਥਕੇਵੇਂ ਦੇ ਸਾਹਾਂ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਉਸ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਸੈਨਾਪਤੀ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਡਿੱਗਦੇ ਗਏ ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਦਾਨ ਹਰ ਉਸ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਖ਼ਾਲੀ ਨਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੱਝ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਆਪ ਆਉਣਾ ਪਵੇਗਾ।

ਇੱਥੇ ਉਹ ਵਰਦਾਨ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਵੱਧ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਇੱਕ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਾ ਉਸਨੂੰ ਛੂਹ ਸਕਦਾ ਸੀ ਨਾ ਦੂਰ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੱਝ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਝਪਟਿਆ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਕਾਲਾ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਖੁਰ ਵੱਜੇ ਉੱਥੇ ਪਹਾੜ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਛਲ ਗਏ ਤੇ ਉਸਦੀ ਪੂਛ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਪਟਕਣ ਲੱਗੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਨੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਤੀਲੇ ਵਾਂਗ ਉਛਾਲਿਆ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੇਰ ਉਸ ਨਾਲ ਭਿੜਿਆ। ਉਹ ਲੜੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾ ਟਿਕ ਸਕਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਦਬਾਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਮੱਝ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਫੁੱਟ ਕੇ ਆਪ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਸੁੱਟਿਆ, ਅਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਰਦ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਟੱਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਰਦ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਾਥੀ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸਨੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁੰਡ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸੁੰਡ ਵੱਢ ਸੁੱਟੀ, ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਫਿਰ ਮੱਝ ਬਣ ਗਿਆ, ਗੜਗੜਾਉਂਦਾ, ਧਰਤੀ ਪੁੱਟਦਾ।

ਇਹੀ ਉਸਦਾ ਸਾਰਾ ਸੁਭਾਅ ਇੱਕੋ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ। ਬੇਅੰਤ ਬਦਲਾਅ, ਬੇਅੰਤ ਬਚਾਅ, ਕੋਈ ਇੱਕ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਸਨੂੰ ਫੜਿਆ ਜਾਵੇ, ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਜੋ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਚ ਹੋ ਗਿਆ।

ਮਹਿਖਾਸੁਰ-ਮਰਦਿਨੀ

ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਉਵੇਂ ਹੀ ਮੁਕਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੁਕਾਈਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕੋ ਝਟਕੇ ਵਿੱਚ। ਪਾਠ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਦੈਵੀ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪੀਤਾ, ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਫਿਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੱਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਦਲਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪਹਾੜ ਸੁੱਟ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਝਪਟੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮੱਝ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਹੇਠ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ ਅੱਡੀ ਉਸਦੀ ਧੌਣ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ।

ਉਸ ਆਖ਼ਰੀ ਪਲ, ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਖਸ਼ ਮੱਝ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗਾ, ਅੱਧਾ ਉੱਭਰਿਆ, ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠਦਾ ਇੱਕ ਮਰਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂਤਰ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ। ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੀ ਤਲਵਾਰ ਡਿੱਗੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਉਦੋਂ ਲੈ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਅੱਧਾ ਅੰਦਰ ਤੇ ਅੱਧਾ ਬਾਹਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਰਦਾਨ ਜਿਸਨੇ ਸੌ ਸਾਲ ਉਸਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਬਿਲਕੁਲ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਾ ਨਿਕਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਉਹ ਨਾ ਮਰਦ ਸੀ ਨਾ ਦੇਵਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਔਰਤ ਸੀ, ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਉਸ ਇੱਕੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਬਿਨਾਂ ਜੰਦਰੇ ਦੇ ਛੱਡ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।

ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਡੋਲ੍ਹਿਆ ਸੀ, ਰਿਸ਼ੀ, ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਮੰਡਲੀ, ਆਪਣੇ ਸੁਰ ਉਠਾ ਕੇ ਉਸਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਤੋਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਇਆ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਪੀੜ ਹਰਨ ਵਾਲੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਹਿਖਾਸੁਰ-ਮਰਦਿਨੀ ਕਿਹਾ, ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਦਾ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿੰਘਾਸਣ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਪੱਕਾ ਟਿਕ ਗਿਆ।

ਉਹ ਅੱਗ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਬਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਵੋ, ਜਾਂ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੱਕ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪਰਾਲੀ ਤੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਮੁੜ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹਰ ਸਾਲ ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਓਂ ਘੜਦੇ ਹਨ, ਦਸ ਬਾਹਾਂ ਉਧਾਰ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਇੱਕ ਪੈਰ ਮੱਝ ਉੱਤੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅੰਦਰ ਖੁੱਭਦਾ, ਰਾਖਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਅਸਫ਼ਲ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲਈ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਹੀ ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਾਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਵਿਆਕਰਣ ਸਿੱਧਾ ਦੇਵੀ ਮਾਹਾਤਮਯ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੇਰ, ਅਠਾਰਾਂ ਜਾਂ ਦਸ ਬਾਹਾਂ, ਹਿੰਸਕ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮੁੱਖ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇੱਕ ਸਤਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹੀ ਉਹ ਵੀ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਕੇ ਆਇਆ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੀ ਖੋਜ ਸਕਣ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤਿਓਹਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰ ਘੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰ ਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਮੱਝ ਸਦਾ ਲਈ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਉਹ ਰੁੱਤ ਨਾਲ ਮੁੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ, ਉੱਤਰ ਉਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ, ਕਿ ਕੋਈ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਤਾਂ ਹੀ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੋਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ, ਇੱਕ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ, ਇੱਕੋ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰੋਤ

• Devi Mahatmya (Durga Saptashati), part of the Markandeya Purana, chapters 2 to 4: the slaying of Mahishasura.
• The Markandeya Purana, translated by F. Eden Pargiter (public domain English text).
• Devi Mahatmyam, Sanskrit text with English translation by Swami Jagadiswarananda (Ramakrishna Math).