મહાકાવ્યોમાંથી
ભારતીય જ્યોતિષ પરંપરાની વાર્તાઓ.
મહાભારત, રામાયણ, ભાગવત પુરાણ, પદ્મ પુરાણ, સ્કંદ પુરાણ, બૌદ્ધ જાતક, તમિલ સંગમ સાહિત્ય, અને બંગાળ, તમિલનાડુ તથા મહારાષ્ટ્રની લોક પરંપરાઓમાંથી પસંદ કરેલી વાર્તાઓ. દરેક વાર્તા કોઈ ચોક્કસ ગ્રંથમાંથી. વાંચવામાં પાંચથી દસ મિનિટ. દરેક અનુવાદ હાથે કરેલો.
સૂચિ જુઓ
Pl. IRegional folklore
વીરાવતી અને ખોટો ચંદ્ર: એ વ્રત જે એના ભાઈઓ જોઈ ન શક્યા
વીરાવતી પોતાનું પહેલું કરવા ચૌથ વ્રત પિતાના ઘરે રાખે છે, સાત ભાઈઓથી ઘેરાયેલી જે એને એટલો પ્રેમ કરે છે કે એને પીડાતી જોઈ શકતા નથી. એટલે એ ચંદ્રોદયનું ખોટું નાટક રચે છે એની ભૂખ વહેલી પૂરી કરવા, અને વ્રત એવી રીતે તૂટે છે જે ક્યારેય થવાનું નહોતું.
Vidhata Editorial Desk/8 મિનિટ/બધી ઉંમર
Krishna lifts Mount Govardhan, India, 17th c.
Pl. IIRegional folklore
જે સંત બે પત્નીઓ વચ્ચે પસંદગી કરી શક્યા નહીં, એટલે ભગવાન પોતે સંદેશો લઈને ચાલ્યા
ત્રણ મહાન તમિળ શૈવ સંતોમાં સૌથી નાના સુંદરરનાં લગ્ન તિરુવારુરમાં પરવૈ સાથે ને તિરુવોત્રિયુરમાં સંગિલિ સાથે થયાં, ને એ બેમાંથી કોઈથી દૂર ન રહી શકતા. છેવટે જ્યારે વ્રત તોડાયું ને સંગિલિના શ્રાપે એમને આંધળા કર્યા, ત્યારે એ જ ભગવાન, જેમણે એક વાર એમનું પ્રથમ લગ્ન અટકાવ્યું હતું, એમની બંને પત્નીઓનાં ઘરો વચ્ચે પગે ચાલતા સંદેશવાહક બન્યા.
Vidhata Editorial Desk/8 મિનિટ/બધી ઉંમર
Sudāmā at the glimpse of Krishna’s palace, Pahari, c.1775
Pl. IIIRegional folklore
જે સ્ત્રીએ પોતાનું સ્તન ફાડી નાખ્યું ને ન્યાય માટે એક રાજ્ય સળગાવી દીધું
જ્યારે મદુરાઈના પાંડ્ય રાજાએ એના પતિને ચોરીના ખોટા આરોપ પર મૃત્યુદંડ આપ્યો, ત્યારે કણ્ણગી પુરાવો, એક પાયલ, હાથમાં લઈને દરબારમાં ચાલીને ગઈ, ને રાજા શરમથી મૃત્યુ પામ્યા પછી એણે પોતાના શરીરથી નગરમાં આગ લગાડી. શિલપ્પદિકારમ્ વિશ્વનું એકમાત્ર પ્રાચીન મહાકાવ્ય છે જેનું મધ્ય કાર્ય એક સ્ત્રીનો જાહેર ક્રોધ છે.
Vidhata Editorial Desk/9 મિનિટ/મોટેરા
The Battle at Lanka, Sahibdin, Mewar, 1649 to 1653
Pl. IVRegional folklore
બંગાળની એ જ્યોતિષી-વહુ જેની જીભ સસરાએ કાપી નાખી, જેના દોહા ખેડૂતો આજે પણ વાવણીના સમય માટે બોલે છે
એ લંકાથી આવી હતી. એ રાજાના દરબારના કોઈપણ ખગોળશાસ્ત્રી કરતાં વધારે સારી રીતે તારા વાંચતી હતી. તેના સસરા, મહાન વરાહમિહિર, પોતાના પુત્રની પત્નીથી ઢંકાઈ જવાનું સહન ન કરી શક્યા. એટલે એમણે તેની જીભ કાપી નાખી. બારસો વર્ષ પછી, બંગાળી ખેડૂતો હજુ પણ વરસાદ ક્યારે આવશે એ જાણવા તેના દોહા બોલે છે.
Vidhata Editorial Desk/6 મિનિટ/બધી ઉંમર
The marriage of Rama and Sita, Shangri Ramayana, c.1700
Pl. VRegional folklore
મદીનાના જંગલમાં હરણીએ ઉછેરેલી છોકરી જે બંગાળના વાઘ-દેશની દેવી બની
જ્યાં ગંગા છેવટે સમુદ્રને મળે છે એ મેન્ગ્રોવ-ટાપુઓમાં, દરેક મધ-સંગ્રાહક અને લાકડહાર, હિન્દુ હોય કે મુસ્લિમ, વાઘ-દેશમાં પગ મૂક્યા પહેલાં એક જ દેવીને બોલાવે છે. એનું નામ બનબીબી છે, ને એની વાર્તા બંગાળમાં શરૂ થતી નથી, અરબસ્તાનના રણમાં શરૂ થાય છે.
Vidhata Editorial Desk/7 મિનિટ/બધી ઉંમર
Bhishma on his bed of arrows, Razmnama, 1761 to 1763
Pl. VIRegional folklore
એ લાકડું જે પુરી તટ પર તરીને આવ્યું, અને જગતના સ્વામીને હાથ કેમ નથી
રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્નને સ્વપ્નમાં ભગવાન દેખાયા અને કહ્યું: પૂર્વ સમુદ્રના કિનારે એક સુગંધિત લાકડું તરીને આવશે. એમાંથી મને કંડારો. કંડારણ પૂર્ણ થયું નહીં, અને એ જ આખો અર્થ છે.
Vidhata Editorial Desk/6 મિનિટ/બધી ઉંમર
Krishna and Arjuna on the chariot, India, 18th to 19th c.
Pl. VIIRegional folklore
જે તેલુગુ કલેક્ટરે રાજ્યના ભંડોળથી રામમંદિર બાંધ્યું, ને જેલ ગયા જ્યાં સુધી રામે જામીન ભર્યા
ગોપન્ના ગોલકોંડા સુલતાનની નીચે ભદ્રાચલમના કરવસૂલનાર હતા. એમણે રામનું મંદિર બાંધવા રાજ્યની આવક વાપરી, બાર વર્ષ જેલમાં રહ્યા, અને તેલુગુ કીર્તનો ગાયાં જે દક્ષિણ ભારતીય ભક્તિ સંગીતનો પાયો બન્યાં. એક રાત્રે સુલતાનને એમના ઓશિકા પર છ લાખ સોનામહોર મળી, બે મુસાફરોએ ચૂકવેલી, જે પોતાને રામ અને લક્ષ્મણ કહેતા હતા.
Vidhata Editorial Desk/7 મિનિટ/બધી ઉંમર
Krishna lifts Mount Govardhan, India, 17th c.
Pl. VIIIRegional folklore
12મી સદીની સંતકવયિત્રી જે પોતાનાં લગ્નમાંથી નીકળી અને માત્ર પોતાના વાળ પહેરી ગઈ
મહાદેવી 12મી સદીની કન્નડ કવયિત્રી હતી જેણે એક રાજા સાથે એક શરતે લગ્ન કર્યાં અને જે ક્ષણે એણે શરત તોડવાનો પ્રયાસ કર્યો એ જ ક્ષણે ચાલી નીકળી. એ મહેલમાંથી નીકળી, પોતાનાં વસ્ત્રો કાઢી નાખ્યાં, પોતાના વાળ પગ સુધી પથરાવા દીધા, અને જંગલમાં ચાલી ગઈ, પોતાના સાચા પતિ ભગવાન ચેન્નમલ્લિકાર્જુનને વચનો ગાતી.
Vidhata Editorial Desk/6 મિનિટ/મોટેરા
Sudāmā at the glimpse of Krishna’s palace, Pahari, c.1775
Pl. IXRegional folklore
એ બંગાળી દુલ્હન જેણે મૃત પતિને તરાપા પર સુવાડ્યો અને દેવોના દરબાર સુધી વહીને ગઈ
એમની લગ્નરાત્રે લખીંદર સાપથી મર્યા, મનસા દેવીનો એમના પિતાના અભિમાન પરનો બદલો. બેહુલાએ અંતિમ સંસ્કારની ના પાડી. એણે તરાપો બાંધ્યો, શરીરને એના પર સુવાડ્યું, અને છ મહિના નદીમાં વહીને ઇન્દ્ર અને દેવોના દરબાર સુધી પહોંચી.
Vidhata Editorial Desk/9 મિનિટ/બધી ઉંમર
The Battle at Lanka, Sahibdin, Mewar, 1649 to 1653